تیروئید یک غده کوچک پروانهای شکل است که در جلوی گردن قرار دارد. این غده با ترشح هورمونهای T3 و T4، متابولیسم (سوخت و ساز) بدن را تنظیم میکند. عملکرد صحیح تیروئید بر ضربان قلب، دمای بدن، گوارش، خلقوشو، سلامت پوست و مو و حتی عملکرد مغز تأثیر مستقیم دارد. هرگونه اختلال در این غده میتواند تعادل بدن را بر هم بزند.
در «کمکاری تیروئید» (Hypothyroidism)، غده تیروئید به اندازه کافی هورمون تولید نمیکند که منجر به علائمی مانند خستگی مفرط، افزایش وزن، احساس سرما، خشکی پوست و افسردگی میشود. در مقابل، «پرکاری تیروئید» (Hyperthyroidism) زمانی رخ میدهد که تیروئید بیش از حد فعال است و باعث کاهش وزن ناگهانی، تپش قلب، تعریق زیاد، اضطراب و لرزش دستها میگردد. هر دو وضعیت با آزمایش خون قابل تشخیص و با دارو قابل کنترل هستند.
یکی از مهمترین اقدامات بهداشتی در ایران، برنامه غربالگری کمکاری تیروئید نوزادان است. کمکاری تیروئید در نوزادان اغلب علائم ظاهری ندارد، اما اگر در ماه اول تولد تشخیص داده نشود و درمان نگردد، باعث عقبماندگی ذهنی غیرقابل برگشت (کرتینیسم) و اختلال در رشد جسمی میشود. با یک آزمایش ساده پاشنه پا در روزهای ۳ تا ۵ تولد، میتوان از این فاجعه جلوگیری کرد.
گره یا ندول تیروئید، برجستگیهایی هستند که در بافت تیروئید ایجاد میشوند. اکثریت قریب به اتفاق این گرهها خوشخیم هستند، اما درصد کمی ممکن است بدخیم (سرطان تیروئید) باشند. تشخیص زودهنگام از طریق سونوگرافی و نمونهبرداری (FNA) بسیار مهم است. خوشبختانه سرطان تیروئید یکی از درمانپذیرترین انواع سرطانهاست و در صورت تشخیص به موقع، بیمار طول عمر طبیعی خواهد داشت.
ید یک عنصر حیاتی برای ساخت هورمونهای تیروئید است. کمبود ید منجر به بزرگ شدن غده تیروئید (گواتر) و اختلالات ذهنی میشود. ایران در گذشته با مشکل کمبود ید مواجه بود، اما با اجرای طرح ملی یددار کردن نمکهای خوراکی، این مشکل تا حد زیادی مرتفع شد. استفاده از «نمک یددار تصفیه شده» بهترین و ارزانترین راه برای تأمین ید مورد نیاز بدن است.
