نوحه سینه زنی سنتی شهادت امام کاظم 1405

25 رجب

زمینه (سنگین)

1

(بند اول): کنجِ زندانِ بلا، گشته ام از جان سیر / ساقه ی پایم شکست، در میانِ زنجیر / یا رضا بابا بیا (2) / تماشا کن حالِ زارِ مرا / ببین بابا روزگارِ مرا / خلصنی یا رب (3).

زمینه (سنگین)
2

(بند دوم): روز من شب گشته و، تیره و تاریک است / لحظه ی دیدارِ ما، به خدا نزدیک است / می رود جان از تنم (2) / دگر راحت می شوم از قفس / نمی آید از گلویم نفس / خلصنی یا رب (3).

زمینه (سنگین)

واحد (تند)

1

(بند اول): ای وای از غریبی، ای وای از اسیری / موسی بن جعفر، در غل و زنجیری / روی جسر بغداد، بدنت مانده / روضه خوانت زهرا، روضه ها خوانده / واویلا واویلا، لک لبیک یا مولا.

واحد (تند)
2

(بند دوم): هارونِ ستمگر، ظلمِ بی حد کرد / راهِ نفس را بر، حجتِ حق سد کرد / با زهرِ کینه، شد جگرت پاره / بر حالِ تو گرید، ماه و ستاره / واویلا واویلا، لک لبیک یا مولا.

واحد (تند)

شور (هروله)

1

(ذکر): باب الحوائج یا موسی بن جعفر (تکرار) / ای قبله ی حاجات، یا موسی بن جعفر / ای روحِ مناجات، یا موسی بن جعفر.

شور (هروله)
2

(بند): زندونیه بی ملاقاتی، یوسفِ زهرا / قتیلِ العبراتی، یوسف زهرا / فدایِ اون، ناله هایِ تو / فدایِ اون، گریه هایِ تو / غریب آقام، غریب آقام.

شور (هروله)
3

(پایانی): کاظمینت آقا، قبله گاهِ دلم / اسمِ تو حل می کنه، همه ی مشکلم / یا رضا یا رضا، جانم فدایِ تو / تسلیت می گم به، عزایِ بابایِ تو.

شور (هروله)

دودمه (سنتی)

1

بدنِ موسیِ جعفر، رویِ تخته پاره شد / واویلا واویلا / شهرِ بغداد از غمِ او، پر زِ ماه و ستاره شد / واویلا واویلا.

دودمه (سنتی)
2

غل و زنجیرِ گران، قاتلِ جانش شده / یا زهرا یا زهرا / کنجِ زندانِ بلا، جا و مکانش شده / یا زهرا یا زهرا.

دودمه (سنتی)

نوحه سنتی: میراث دار عزاداری اصیل

نوحه های سنتی با ریتم های سنگین و اشعار پرمغز، ریشه در فرهنگ عزاداری قدیمی ایران دارند. در این سبک، تمرکز بر روی «پیام» و «سوز» است تا هیجان کاذب. استفاده از دستگاه های موسیقی ایرانی (مانند دشتی یا همایون) در نوحه های سنتی امام کاظم (ع)، غربت و حزن زندان را به زیبایی منتقل می کند. این نوحه ها معمولاً با سینه زنی هماهنگ و منظم همراه هستند.

تصویرسازی جسر بغداد در نوحه

یکی از ارکان اصلی نوحه های سنتی ۲۵ رجب، تصویرسازی واقعه پل بغداد است. عباراتی مثل «تخته پاره»، «چهار حمال»، «غریب» و «تشییع جنازه» در این اشعار بسامد بالایی دارند. این تصاویر، مظلومیت امام را که حتی پس از شهادت نیز راحت گذاشته نشدند، برجسته می کند و اشک عزادار را در می آورد.

گفتگو با امام رضا (ع) در نوحه

در سبک سنتی، معمولاً نوحه خوان از زبان امام کاظم (ع) فرزندش رضا (ع) را صدا می زند. این تکنیک «استغاثه»، عواطف پدر و پسری را درگیر می کند و سوز مجلس را بالا می برد. عباراتی مثل «رضا جان کجایی» یا «بیا بابا»، قلب شنونده را می لرزاند.

سبک دودمه: اوج شور سنتی

دودمه یکی از زیباترین فرم های عزاداری سنتی است که در آن عزاداران به دو گروه تقسیم شده و ابیاتی را در پاسخ به هم تکرار می کنند. دودمه های شهادت امام کاظم (ع) معمولاً کوتاه، کوبنده و حاوی پیام اصلی شهادت (مظلومیت و حقانیت) هستند. این سبک، شور و شعور را با هم ترکیب می کند.

نقش سینه زنی در همبستگی شیعه

وقتی هیئت یکصدا سینه می زند و نام موسی بن جعفر (ع) را فریاد می زند، نوعی وحدت و قدرت نمایی شیعی شکل می گیرد. نوحه های سنتی با ریتم منظم خود، نماد نظم و تشکیلات شیعه در برابر ظلم (مثل ظلم هارون) هستند.

سوالات متداول

ویژگی نوحه سنتی چیست؟
استفاده از اشعار با محتوای مقتل، ریتم سنگین و باوقار، و پرهیز از سبک های پاپ و غربی.
بهترین دستگاه موسیقی برای نوحه امام کاظم چیست؟
دستگاه دشتی، آواز ابوعطا و دستگاه شور (گوشه های حزین) بسیار مناسب هستند.
چرا در نوحه ها می گویند امام رضا نیامد؟
اشاره به حضور ظاهری است؛ یعنی امام در مدینه بود و مردم عادی فکر می کردند امام کاظم بی کس است، هرچند امام رضا با طی الارض آمدند.
معنی خلصنی یا رب چیست؟
دعای معروف امام در زندان: «خدایا مرا رهایی ده (حتی با مرگ)».
آیا استفاده از طبل و سنج در نوحه سنتی جایز است؟
بله، در دسته های عزاداری جنوبی (بوشهری) و برخی مناطق، سنج و دمام جزء جدایی ناپذیر عزاداری سنتی است.
شاعران قدیمی نوحه سرا چه کسانی بودند؟
مرحوم جودی خراسانی، صغیر اصفهانی و نیّر تبریزی اشعار بسیار قوی در این زمینه دارند.
چگونه شور سنتی بگیریم؟
با ذکر مداوم نام امام و سینه زنی تند (هروله) در پایان مجلس، اما با حفظ وقار.
آیا نوحه های آهنگران سبک سنتی محسوب می شود؟
بله، سبک ایشان تلفیقی از حماسه و سنتی است که برای شهدا و اهل بیت خوانده می شود.
اهمیت واحد خوانی چیست؟
واحد خوانی فرصتی برای بیان داستان کامل شهادت و مقتل در قالب شعر است که مستمع با دقت گوش می دهد.
چرا سینه زنی سه ضرب انجام می شود؟
یک سبک سنتی قدیمی است که نماد هیجان و اوج عزاداری در برخی شهرهاست.
WordAbyss - نوحه سینه زنی سنتی شهادت امام کاظم (ع) | زمینه، واحد و شور 25 رجب 1405