روز ۱۲ ژوئن توسط سازمان بینالمللی کار (ILO) به عنوان روز جهانی مبارزه با کار کودکان نامگذاری شده است. هدف از این روز، جلب توجه دولتها، کارفرمایان و جامعه مدنی به گستردگی پدیده کار کودکان و ضرورت اقدامات فوری برای حذف آن است. کار کودک به کاری اطلاق میشود که کودک را از دوران کودکی، پتانسیل و کرامت خود محروم میکند و به رشد جسمی و روانی او آسیب میزند.
هر کاری که کودک انجام میدهد لزوماً «کار کودک» مخرب نیست. کمک در کارهای سبک خانه یا یادگیری یک حرفه در محیطی امن و در ساعات محدود، اگر مانع تحصیل و سلامت کودک نباشد، قابل قبول است. اما کارهایی که ماهیت خطرناک دارند، ساعات طولانی هستند، یا مانع مدرسه رفتن کودک میشوند (مانند زبالهگردی، کار در کوره آجرپزی یا کارگاههای زیرزمینی) مصداق بارز استثمار و کار کودک ممنوعه هستند.
میلیونها کودک در سراسر جهان قربانی کار اجباری هستند. در ایران نیز عواملی مانند فقر اقتصادی، حاشیهنشینی و مسائل فرهنگی در برخی مناطق، منجر به ورود کودکان به بازار کار میشود. کودکان خیابانی و زبالهگرد از آسیبپذیرترین گروهها هستند که در معرض سوءاستفادههای جسمی، روانی و باندهای تبهکار قرار دارند. قوانین ایران کار کودکان زیر ۱۵ سال را ممنوع کرده است.
کار کودکان چرخه فقر را تداوم میبخشد. کودکی که درس نمیخواند، در آینده مهارت و سواد کافی برای یافتن شغل مناسب نخواهد داشت و خود نیز کودکانی فقیر تربیت خواهد کرد. علاوه بر این، آسیبهای اجتماعی مانند اعتیاد، بزهکاری و بیماریهای جسمی در میان کودکان کار شیوع بیشتری دارد که هزینههای سنگینی را به جامعه تحمیل میکند.
ما به عنوان شهروندان مسئول نباید نسبت به کودکان کار بیتفاوت باشیم. خودداری از دادن پول نقد (که اغلب به جیب باندهای مافیایی میرود)، حمایت از موسسات خیریه معتبر که بر آموزش و توانمندسازی خانوادههای این کودکان تمرکز دارند، و گزارش موارد کودکآزاری یا بهرهکشی در کارگاهها به مراجع قانونی (مانند اورژانس اجتماعی ۱۲۳)، از جمله کارهایی است که میتوانیم انجام دهیم.
