متن نوحه های قدیمی و سنتی شهادت امام علی (ع) 1404

21 رمضان

نوحه زمینه

1

خداحافظ ای کوفه و مسجد و منبر، خداحافظ ای نخل ها و چاه و بستر، دگر رفتنی گشته ام سوی داور، علی می رود پیش زهرای اطهر.

نوحه زمینه
2

شده غرقه خون روی ماه عدالت، شکسته سرِ کانِ جود و کرامت، علی (ع) کشته شد در ره دین و طاعت، به محراب خون کرده برپا قیامت.

نوحه زمینه
3

شبِ آخرِ عمر مولا رسیده، ز چشمانِ زینب سرشکش چکیده، حسن (ع) جامه صبر و طاقت دریده، حسین (ع) رنگ از روی ماهش پریده.

نوحه زمینه
4

علی (ع) میرود تا بیاساید از غم، از این مردمانِ دو رنگ و پر از سم، شده کوفه ماتمکده غرقِ ماتم، سیه پوش گردیده از غم دو عالم.

نوحه زمینه
5

الهی علی (ع) را چه جرم و گناهی، که شد کشته در کنجِ محراب و راهی، به جز عدل و داد و به جز دادخواهی، نبوده مرامش به هر جایگاهی.

نوحه زمینه
6

یتیمان کوفه همه بی قرارند، برای پدر اشکِ حسرت ببارند، دگر نان و خرما شبانه ندارند، سرِ غم به دیوارِ ویرانه دارند.

نوحه زمینه
7

علی (ع) جان مرو که یتیمان غریبند، اسیرِ غم و غصه های عجیبند، ز مهر و محبت دگر بی نصیبند، به دردِ یتیمی دچار و طبیبند.

نوحه زمینه
8

به فرقِ علی (ع) ضربتِ کینه خوردند، دلِ کودکان را به ماتم سپردند، همه آبروی عدالت را بردند، گلِ باغِ حیدر را پژمرده کردند.

نوحه زمینه
9

نوایِ فزت و رب الکعبه شنیده، ز نایِ علی (ع) که ز دنیا بریده، به وصلِ خدا و پیمبر رسیده، خوشا آن شهیدی که اینگونه دیده.

نوحه زمینه
10

زمین و زمان در عزای علی (ع) زار، فلک کرده بر تن لباسِ شبِ تار، ملائک همه صف به صف با دلی زار، عزادارِ شیرِ خدا حیدرِ کرار.

نوحه زمینه

نوحه ایستاده

1

ای اهل کوفه علی (ع) راحت شد از جفایتان، خونِ دلش روان شد از ظلم و از خطایتان.

نوحه ایستاده
2

دیگر نمی آید صدای ناله های او، در چاه و نخلستان ز جور و از جفایتان.

نوحه ایستاده
3

فرقِ عدالت را شکستید ای ستمگران، اف بر شما و بر وفای بی وفایتان.

نوحه ایستاده
4

امشب یتیمان را دگر بابای خوب نیست، نان و رطب دیگر نمی آید برایتان.

نوحه ایستاده
5

حیدر (ع) سوی زهرا (س) رود با فرقِ غرق خون، شکایت برد از کینه های ناروایتان.

نوحه ایستاده
6

محراب کوفه شد گواهِ غربتِ علی (ع)، شاهد به مظلومیت و درد و بلایتان.

نوحه ایستاده
7

شیرِ خدا افتاده در بستر به حالِ زار، گرید زمین و آسمان بر این عزایتان.

نوحه ایستاده
8

ای وای از آن دمی که زینب (س) بیندش به خون، آتش زند بر جانِ عالم ناله هایتان.

نوحه ایستاده
9

رکنِ هدایت منهدم شد در عزای او، ویران شود کاخِ ستم با این بنایتان.

نوحه ایستاده
10

مولا علی (ع) رفت و عدالت هم یتیم شد، لعنت بر ابن ملجم و بر مقتدایتان.

نوحه ایستاده

نوحه زنجیرزنی

1

میرسد از کوفه ندایِ غم، کشته شده شیرِ خدا حیدر (ع). عالم امکان شده غرقِ خون، در غمِ مولا شده دیده تر. یا علی مولا علی جان مدد (2).

نوحه زنجیرزنی
2

مسجد کوفه شده کربلا، فرقِ علی (ع) گشته ز کین دو تا. زینب کبری (س) شده نوحه گر، وای از این ماتم و این بلا. یا علی مولا علی جان مدد (2).

نوحه زنجیرزنی
3

قاتلِ مولا چه ستمگر است، خصمِ خدا و خصمِ حیدر است. ضربه زده بر سرِ مرتضی، خاکِ عزا بر سرِ خواهر است. یا علی مولا علی جان مدد (2).

نوحه زنجیرزنی
4

ماه خدا ماهِ عزا شده، قتلگهِ شیرِ خدا شده. روزه ی خود را که گشوده او، با خونِ سر حاجت روا شده. یا علی مولا علی جان مدد (2).

نوحه زنجیرزنی
5

شالِ عزا بر گردنِ حسن (ع)، گریه کند بر پدرش حسین (ع). کلثوم و زینب (س) همه در فغان، ناله زدند با دلِ شور و شین. یا علی مولا علی جان مدد (2).

نوحه زنجیرزنی
6

رفت از این دارِ جهان علی (ع)، راحتِ جانِ همگان علی (ع). مظهرِ عدل و کرم و سخا، سرور و سالارِ زمان علی (ع). یا علی مولا علی جان مدد (2).

نوحه زنجیرزنی
7

کوفه دگر رنگِ وفا ندید، بعدِ علی (ع) روزِ خوشی ندید. ظلم و ستم پر شده در جهان، قامتِ عدل و داد شد خمید. یا علی مولا علی جان مدد (2).

نوحه زنجیرزنی
8

ای شهِ مظلوم و غریبِ ما، شافعِ روزِ پر نهیبِ ما. دستِ ما گیر در صفِ محشر، ای که تویی یار و حبیبِ ما. یا علی مولا علی جان مدد (2).

نوحه زنجیرزنی
9

خونِ علی (ع) آبِ حیاتِ دین، گشته روان بر رویِ خاک و زمین. زنده نگه داشته ولایت را، راهِ علی (ع) راهِ یقین و دین. یا علی مولا علی جان مدد (2).

نوحه زنجیرزنی
10

ما همه سربازِ ولایتیم، پیروِ آن راه و هدایتیم. در غمِ مولا به سر و سینه، طالبِ آن فیض و عنایتیم. یا علی مولا علی جان مدد (2).

نوحه زنجیرزنی

دودمه سنتی

1

فرق شیر خدا، حیدر کرار شکست، واویلا واویلا. ستون دین خدا، احمد مختار شکست، واویلا واویلا.

دودمه سنتی
2

مسجد کوفه نگر، غرقِ به خون شد محراب، یا زهرا یا زهرا. علی (ع) افتاده ز پا، با دلی زار و بی تاب، یا زهرا یا زهرا.

دودمه سنتی
3

امشب از غمِ بابا، زینب (س) کند بی تابی، یا مولا یا مولا. حسن و حسین (ع) دارند، حالِ خراب و نابی، یا مولا یا مولا.

دودمه سنتی
4

قدسیان در آسمان، نوحه گری آغازند، واویلا واویلا. درِ فردوسِ برین، پیشِ علی (ع) بازند، واویلا واویلا.

دودمه سنتی
5

کشته شد شیر خدا، مظهرِ عدل و ایمان، یا حیدر یا حیدر. شد یتیم و بی پدر، جمله یِ خیلِ یتیمان، یا حیدر یا حیدر.

دودمه سنتی

نوحه سنگین

1

ای ساقی کوثر علی (ع)، ای فاتح خیبر علی (ع). مظلومِ دو عالم تویی، ای جانِ پیمبر علی (ع). مولا یا علی جان (2).

نوحه سنگین
2

در بسترِ خون خفته ای، با فرقِ دو تا گشته ای. اسرارِ دلِ خسته را، با چاهِ بلا گفته ای. مولا یا علی جان (2).

نوحه سنگین
3

امشب شبِ آخر شده، دیدارِ تو با زهرای اطهر (س) شده. راحت شدی از کوفیان، پایانِ غمِ حیدر (ع) شده. مولا یا علی جان (2).

نوحه سنگین
4

طبیبِ دلها آمده، اما ناامید آمده. گوید که دوایِ علی (ع)، وصلِ به شهید آمده. مولا یا علی جان (2).

نوحه سنگین
5

ای کهفِ حصینِ همه، امیدِ دلِ فاطمه (س). ما را تو شفاعت نما، در روزِ جزا و واهمه. مولا یا علی جان (2).

نوحه سنگین
6

با رویِ خونین می روی، سویِ رسولِ الله (ص) می روی. با پهلویِ بشکسته ای، دیدارِ گلِ الله می روی. مولا یا علی جان (2).

نوحه سنگین
7

ما ریزه خورِ خوانِ تو، مستیم ز احسانِ تو. در ماتمِ تو سوختیم، جانِ همه قربانِ تو. مولا یا علی جان (2).

نوحه سنگین
8

ای شاهِ نجف السلام، ای میرِ شرف السلام. بر زخمِ سرِ اطهرت، از سویِ طرف السلام. مولا یا علی جان (2).

نوحه سنگین
9

عالم همه دیوانه ات، مستِ میِ پیمانه ات. پروانه صفت سوختیم، در گوشه یِ کاشانه ات. مولا یا علی جان (2).

نوحه سنگین
10

بر ما نظری کن ز مهر، ای ماه و مهِ نه سپهر. حبِ تو بود دینِ ما، ای صاحبِ جود و سپهر. مولا یا علی جان (2).

نوحه سنگین

اهمیت نوحه های سنتی و قدیمی در عزاداری

نوحه های سنتی و قدیمی حامل میراث فرهنگی و مذهبی شیعیان هستند. این اشعار با زبانی ساده اما پرمغز، واقعه شهادت امام علی (ع) را روایت می کنند. ویژگی اصلی این نوحه ها، سوز و گداز خالصانه، دوری از غلوهای نامتعارف و تمرکز بر مظلومیت و عدالت امیرالمومنین است. حفظ و بازخوانی این آثار، پیوند نسل جدید با ریشه های اصیل عزاداری را مستحکم می کند.

سبک های مختلف نوحه خوانی سنتی

در عزاداری های سنتی ایران، سبک های مختلفی مانند زمینه خوانی، واحد، شور (به معنای سنتی)، سنگین و زنجیرزنی وجود دارد. هر کدام از این سبک ها دارای ریتم و آهنگ خاصی هستند که متناسب با حال و هوای مجلس اجرا می شوند. برای مثال، نوحه های سنگین در اوج روضه و برای بیان حزن عمیق استفاده می شوند، در حالی که نوحه های زنجیرزنی دارای ضرباهنگی هماهنگ برای حرکت دسته های عزاداری هستند.

مضامین اصلی نوحه های شهادت امام علی (ع)

محتوای اصلی این نوحه ها شامل توصیف سحرگاه نوزدهم رمضان، ضربت خوردن در محراب، وصیت های حضرت به فرزندان، یتیم نوازی ایشان، غربت و تنهایی امیرالمومنین در کوفه و اشتیاق ایشان برای دیدار با حضرت زهرا (س) است. همچنین اشاراتی به عدل علی (ع) و بی وفایی کوفیان از مضامین پرتکرار این اشعار است.

نقش دستگاه های موسیقی ایرانی در نوحه های سنتی

بسیاری از نوحه های ماندگار قدیمی بر اساس دستگاه ها و گوشه های موسیقی اصیل ایرانی مانند دستگاه شور، همایون و چهارگاه ساخته شده اند. این پیوند میان موسیقی ملی و محتوای مذهبی، باعث ماندگاری و تاثیرگذاری بیشتر این آثار شده است. مداحان قدیمی با تسلط بر این دستگاه ها، فضایی حزین و روحانی خلق می کردند که هنوز هم شنیدنی است.

احیای سنت های عزاداری اصیل

در سال های اخیر، گرایش دوباره ای به سمت نوحه های سنتی و اصیل ایجاد شده است. هیئت ها و مداحان جوان تلاش می کنند با بازخوانی نوحه های قدیمی یا سرودن اشعار جدید در سبک سنتی، از انحرافات احتمالی در سبک های مدرن جلوگیری کرده و اصالت عزاداری علوی را حفظ نمایند. این بازگشت به سنت ها، ضامن بقای فرهنگ عاشورایی و علوی است.

سوالات متداول

بهترین سبک نوحه برای دسته های زنجیرزنی چیست؟
نوحه های تک ضرب یا سه ضرب با ریتم یکنواخت و حماسی که با حرکت زنجیرزنان هماهنگ باشد، بهترین گزینه هستند.
دودمه در عزاداری چیست؟
دودمه نوعی نوحه خوانی سنتی است که در آن عزاداران به دو گروه تقسیم می شوند؛ گروه اول بیتی را می خوانند و گروه دوم پاسخ می دهند و این روند تکرار می شود.
محتوای نوحه های سنگین چگونه باید باشد؟
نوحه های سنگین باید دارای اشعاری پرمحتوا، حزین و با ریتمی آرام باشند که وقار مجلس را حفظ کرده و اشک عزاداران را جاری کند.
چرا نوحه های قدیمی ماندگارترند؟
به دلیل استفاده از ملودی های اصیل ایرانی، اشعار قوی و پرمغز شعرا و اخلاص سازندگان و خوانندگان آن ها.
آیا استفاده از اشعار زبان محاوره در نوحه سنتی جایز است؟
در نوحه های سنتی معمولاً از زبان معیار و ادبی استفاده می شود، اما در برخی سبک ها مانند زمینه، استفاده از زبان محاوره ای محترمانه مرسوم است.
تفاوت نوحه واحد و زمینه چیست؟
زمینه معمولاً در ابتدای سینه زنی و با ریتمی آرام برای آماده سازی فضا خوانده می شود، اما واحد ریتمی تندتر و ضرب دار دارد و سینه زنی در آن سنگین تر است.
سبک شور در نوحه های قدیمی چگونه بود؟
شور در قدیم به معنای اوج گرفتن احساسات و سینه زنی تندتر در انتهای مجلس بود، اما نه با ریتم های بسیار تند و مدرن امروزی، بلکه با حفظ وزانت مجلس.
مهمترین رکن یک نوحه سنتی خوب چیست؟
تلفیق مناسب شعر و ملودی (آهنگ) به طوری که حزن و پیام واقعه را به درستی منتقل کند.
چه کسانی از مداحان معروف سبک سنتی هستند؟
مرحوم کوثری، مرحوم آهی، مرحوم ناظم و بسیاری از پیرغلامان حسینی که سبک های اصیل را زنده نگه داشتند.
چگونه می توان نوحه های سنتی را در هیئت های امروزی اجرا کرد؟
با بازسازی ملودی های قدیمی و تنظیم مجدد آنها برای سینه زنی یا استفاده از همان سبک ها در بین شورهای جدید برای تنوع و حفظ اصالت.
WordAbyss - متن نوحه های قدیمی شهادت امام علی (ع) | اشعار سنتی سینه زنی 1404