مراسم حلوا پزان یکی از آیینهای سنتی و زنانه در ایام عزاداری ماه صفر، به ویژه روزهای پایانی این ماه است. پختن حلوا در فرهنگ ایرانی نمادی از سوگواری و پذیرایی در مراسم ترحیم است. در ایام رحلت پیامبر اکرم (ص) و شهادت امام حسن مجتبی (ع)، زنان ایرانی با برپایی مراسم پخت حلوا، ارادت خود را به خاندان عصمت و طهارت نشان میدهند. این مراسم معمولاً با همکاری جمعی زنان فامیل یا همسایگان انجام میشود و فضایی سرشار از معنویت و همدلی ایجاد میکند.
حلوا پزان تنها یک آشپزی ساده نیست، بلکه یک مناسک مذهبی است. ذکر گفتن، خواندن دعا و توسل به ائمه در حین تفت دادن آرد (که کاری زمانبر و سخت است)، جزء جداییناپذیر این مراسم است. بسیاری از افراد حاجتمند نیت میکنند که در هم زدن حلوا شریک شوند. باور بر این است که گرمای آتش و سختی هم زدن مداوم حلوا، تمرینی برای صبر و ریاضت است و تبرک حاصل از این رنج مقدس، گرهگشای مشکلات خواهد بود.
هر شهر ایران حلوای مخصوص خود را برای نذریهای ماه صفر دارد. در حالی که حلوای آرد گندم و زعفران در اکثر شهرها رایج است، در شمال ایران حلوای تر یا حلوای برنجی، در جنوب رنگینک و حلواهای خرمایی، و در مناطق ترکنشین حلوای اوماج یا زنجبیلی طبخ میشود. این تنوع نشاندهنده گستردگی فرهنگ عزاداری در سراسر ایران است، اما هدف همه آنها یکی است: ادای احترام به ساحت مقدس پیامبر (ص) و اهل بیت.
توزیع حلوا نیز آداب خاصی دارد. معمولاً حلوا را در نانهای کوچک (نان بستنی یا میکادو) یا نان لواش میپیچند تا خوردن آن برای عزاداران در خیابان راحت باشد. سینیهای حلوا با پودر پسته و نارگیل تزیین میشوند و نامهای مقدس «محمد» و «حسن» روی آنها نقش میبندد. ایستگاههای صلواتی و دستههای عزاداری اصلیترین محلهای توزیع این نذری شیرین و مقوی هستند که انرژی عزاداران را تأمین میکند.
این مراسم کارکرد اجتماعی مهمی نیز دارد. جمع شدن زنان دور دیگ حلوا، فرصتی برای همبستگی، خبر گرفتن از احوال یکدیگر و کمک به رفع مشکلات همسایگان است. همچنین تقسیم نذری بین فقرا و نیازمندان محله، جنبه خیریه و انساندوستانه این آیین را برجسته میکند. بوی حلوای نذری که در کوچه پس کوچهها میپیچد، پیامآور همدلی و اشتراک در غم اهل بیت است.
