زیارت وارث یکی از مشهورترین زیارتنامههای امام حسین (ع) است که امام صادق (ع) آن را به صفوان جمال آموختند. این زیارت در واقع بخشی از دستورالعمل زیارت حرم امام حسین (ع) در کربلاست، اما خواندن آن در هر زمان و مکانی، به ویژه شبهای جمعه و ایام ماه صفر توصیه شده است. سند این زیارت بسیار معتبر است و در کتبی مانند مصباح المتهجد شیخ طوسی و مفاتیح الجنان ذکر شده است. این زیارت با سلامهای خاص به انبیا اولوالعزم آغاز میشود.
چرا در این زیارت به امام حسین (ع) لقب «وارث» داده شده است؟ وارث بودن به معنای ارث بردن مادی نیست، بلکه به معنای وراثت معنوی، علمی و رسالتی است. امام حسین (ع) وارث صفوت آدم، نبوت نوح، خلت ابراهیم، کلیماللهی موسی و روحاللهی عیسی است. یعنی تمام فضایل، کمالات، کتب آسمانی و پرچم هدایتی که در دست پیامبران گذشته بوده، در کربلا به دست امام حسین (ع) رسید و ایشان با خون خود از این میراث عظیم پاسداری کردند.
شب جمعه در فرهنگ اسلامی، شب رحمت و مغفرت است و اختصاص ویژهای به زیارت امام حسین (ع) دارد. روایات متعددی بیان میکنند که در شب جمعه، خداوند نظر رحمت ویژهای به زائران قبر حسین (ع) میکند و ارواح انبیا و اولیا به کربلا میآیند. خواندن زیارت وارث در این شب، همسویی با ملائکه و انبیاست و ثواب زیارت مقبول را دارد، حتی اگر از راه دور خوانده شود. در ماه صفر که ایام سوگواری است، این ثواب و اثرگذاری معنوی بیشتر است.
زیارت وارث تنها یک متن عاطفی نیست، بلکه مانیفست اعتقادی شیعه است. در این زیارت، زائر شهادت میدهد به پاکی و طهارت نسل امام (اصلاب شامخه و ارحام مطهره) که ردّی بر تهمتهای دشمنان است. همچنین با لعن کردن کسانی که زمینه قتل امام را فراهم کردند (الممهدین لهم بالتمکین)، خط سیاسی خود را از ظالمان جدا میکند. تاکید بر اقامه نماز و زکات توسط امام، هدف قیام را که احیای دین بود، یادآور میشود.
برای درک بهتر فضیلت زیارت وارث، رعایت آداب ظاهری و باطنی مهم است. وضو گرفتن، رو به قبله (یا رو به کربلا) ایستادن، حضور قلب و شکستن دل، از مقدمات است. بزرگان سفارش کردهاند که هنگام خواندن این زیارت، وقایع کربلا را در ذهن مرور کنید و خود را در محضر امام ببینید. خواندن نماز زیارت پس از آن و هدیه ثوابش به معصومین، مکمل این عمل عبادی است.
