جنگ احد که در سال سوم هجری در نزدیکی کوه احد رخ داد، یکی از مهمترین غزوات پیامبر اکرم (ص) است. این جنگ پس از شکست مشرکان در بدر و با انگیزه انتقامجویی آنان آغاز شد. اگرچه مسلمانان در ابتدا پیروز شدند، اما نافرمانی برخی تیراندازان از دستور پیامبر باعث شد ورق برگردد و مسلمانان خسارات زیادی متحمل شوند.
در زمانی که سپاه اسلام متلاشی شده بود و شایعه شهادت پیامبر پخش شده بود، بسیاری از صحابه فرار کردند. در این میان، امیرالمؤمنین علی (ع) با شجاعتی وصفناپذیر در کنار پیامبر ماند و از جان ایشان دفاع کرد. ایشان با دفع حملات مکرر مشرکان، دهها زخم بر بدن برداشتند اما لحظهای از حمایت رسول خدا دست نکشیدند.
رشادتهای امام علی (ع) در احد چنان حیرتانگیز بود که نقل شده است جبرئیل امین در میان آسمان و زمین ندا داد: «لا فتی الا علی، لا سیف الا ذوالفقار» (هیچ جوانمردی جز علی و هیچ شمشیری جز ذوالفقار نیست). این جمله تاییدی الهی بر جایگاه ویژه امیرالمؤمنین در دفاع از اسلام است.
جنگ احد درسهای بزرگی برای تمام اعصار دارد. مهمترین درس، ضرورت اطاعت محض از رهبری و فرماندهی است. طمع غنیمت و سرپیچی از دستور پیامبر (ص) توسط نگهبانان تنگه، پیروزی قطعی را به شکست تبدیل کرد. این واقعه نشان داد که دنیاطلبی آفت بزرگ جهاد و مبارزه است.
رابطه پیامبر و علی (ع) در احد بیش از پیش نمایان شد. هنگامی که پیامبر زخمهای علی (ع) را دیدند، بسیار متأثر شدند و علی (ع) نیز وقتی دندان شکسته و پیشانی خونین پیامبر را دید، بیتاب شد. این نبرد اتحاد و همبستگی عمیق نبوت و امامت را به تصویر کشید.
