خوشنویسی در فرهنگ ایرانی-اسلامی جایگاهی فراتر از یک هنر تزیینی دارد. این هنر به دلیل کتابت قرآن کریم، «هنر قدسی» نامیده میشود و به دلیل ثبت شاهکارهای ادبیات فارسی، «هنر ملی» محسوب میشود. خوشنویسان با رعایت اصول دقیق ریاضی و زیباییشناسی (مانند نسبت طلایی در نستعلیق)، کلمات را به تصاویری روحانی تبدیل میکنند. در روز هنرمند، تجلیل از خوشنویسان، تجلیل از حافظان هویت بصری و معنوی ایران است.
انجمن خوشنویسان ایران که در سال ۱۳۲۹ تاسیس شد، یکی از پرسابقهترین و منسجمترین تشکلهای هنری در کشور است. این انجمن با داشتن صدها شعبه در داخل و خارج از کشور، نقشی حیاتی در آموزش استاندارد و حفظ عیار خوشنویسی داشته است. سیستم آموزشی دقیق (از مقدماتی تا استادی) این انجمن، باعث شده تا خوشنویسی ایران از گزند زوال در امان بماند و همچنان پویا باشد.
هنر خوشنویسی سیری تکاملی داشته است. از خط کوفی و نسخ و ثلث که بیشتر برای متون عربی استفاده میشد، تا ابداع خط «تعلیق» برای فارسینویسی و سپس شاهکار میرعلی تبریزی یعنی «نستعلیق» (نسخ + تعلیق). خط شکسته نستعلیق نیز اوج رهایی و سرعت در نوشتن است. شناخت این تاریخچه، ارزش کار خوشنویسان معاصر را که میراثدار قرنها تجربه هستند، روشنتر میکند.
در سنت خوشنویسی، پاکی جسم و روح شرط نوشتن است. بسیاری از اساتید قدیم با وضو قلم به دست میگرفتند. اصطلاحاتی مانند «صفای خط» که به «صفای دل» تعبیر میشود، نشاندهنده پیوند عمیق اخلاق و هنر در این رشته است. خوشنویس واقعی کسی است که قبل از تراشیدن قلم، روح خود را صیقل داده باشد.
با ورود فونتهای کامپیوتری و نرمافزارهای گرافیکی (مانند کلک و چلیپا)، خوشنویسی دستی با چالش مواجه شده است. اما هیچ نرمافزاری نمیتواند روح، ظرافت و «آن» (An) موجود در خط دستنویس را بازتولید کند. در روز هنرمند باید تاکید کرد که تکنولوژی ابزار است، اما هنر خوشنویسی روح و حس انسانی میطلبد که قابل دیجیتالی شدن نیست.
