ابوالفضل بیهقی، نویسنده و مورخ برجسته ایرانی در قرن پنجم هجری است. او که در دیوان رسالت غزنویان سمت دبیری داشت، با نگارش کتاب ارزشمند «تاریخ بیهقی»، نام خود را در تاریخ و ادبیات ایران جاودانه کرد. بیهقی تنها یک گزارشگر رویدادها نبود، بلکه تحلیلگری دقیق و نویسنده ای توانا بود که تلاش می کرد حقایق را بدون تعصب و با رعایت امانتداری ثبت کند. جمله معروف او «در تاریخی که می کنم، سخنی نرانم که آن را به تعصبی و تزییدی کشد» نشان دهنده تعهد اخلاقی اوست.
نثر بیهقی نمونه ای عالی از سبک خراسانی است که ویژگی های آن سادگی، روانی، ایجاز و استحکام جملات است. او با استفاده هنرمندانه از واژگان و ترکیبات فارسی، متنی خلق کرده که پس از گذشت هزار سال همچنان قابل فهم و لذت بخش است. توصیفات دقیق، صحنه پردازی های سینمایی (مانند داستان حسنک وزیر) و استفاده از تمثیل و پند، اثر او را از یک کتاب تاریخ خشک به یک شاهکار ادبی تبدیل کرده است.
روز اول آبان ماه به عنوان روز ملی بزرگداشت ابوالفضل بیهقی نامگذاری شده است. این انتخاب فرصتی است تا پژوهشگران، دانشجویان و علاقه مندان به فرهنگ و ادب، با بازخوانی آثار او، به ریشه های هویتی و زبانی خود پی ببرند. برگزاری همایش ها در زادگاه او (سبزوار) و سایر نقاط کشور، گامی در جهت حفظ و ترویج میراث گرانبهای زبان فارسی است.
تاریخ بیهقی سرشار از درس های عبرت آموز است. او با روایت سرگذشت پادشاهان و وزیران، ناپایداری قدرت و ثروت را گوشزد می کند. بیهقی به خواننده می آموزد که تنها نام نیک و اعمال شایسته است که باقی می ماند. نگاه او به سیاست، نگاهی آمیخته با اخلاق و خردورزی است و نقدهای ظریف او بر استبداد زمانه، نشان از شجاعت و آزادگی او دارد.
در روزگاری که زبان و ادبیات دستخوش تغییرات شتابان است، رجوع به متون اصیلی چون تاریخ بیهقی، معیاری برای درست نویسی و درست گویی به دست می دهد. آشنایی نسل جوان با این مفاخر، باعث تقویت اعتماد به نفس ملی و پیوند عمیق تر با فرهنگ ایرانی اسلامی می شود. بیهقی به ما می آموزد که حقیقت را قربانی مصلحت نکنیم.
