نکات مهم درباره پای دیابتی و مراقبت‌های ویژه 1405

23 آبان

پیشگیری روزانه

1

هر شب پاهای خود را با آینه بررسی کنید. کوچکترین زخم، قرمزی یا تاول می‌تواند شروع یک فاجعه باشد.

پیشگیری روزانه
2

پاهایتان را هر روز با آب ولرم (نه داغ) و صابون ملایم بشویید و با حوله نرم، به خصوص لای انگشتان را کاملاً خشک کنید.

پیشگیری روزانه
3

پوست پا را با کرم مرطوب‌کننده نرم نگه دارید، اما هرگز لای انگشتان پا کرم نزنید چون باعث قارچ می‌شود.

پیشگیری روزانه
4

هرگز، تکرار می‌کنم هرگز با پای برهنه راه نروید؛ حتی روی فرش خانه. یک سوزن کوچک می‌تواند دردسرساز شود.

پیشگیری روزانه
5

جوراب‌های نخی، بدون درز و کش سفت بپوشید. جوراب سفید بپوشید تا لکه خون یا چرک زودتر دیده شود.

پیشگیری روزانه
6

کفش‌های تنگ و نوک‌تیز دشمن پای دیابتی هستند. کفش طبی و پنجه پهن انتخاب کنید.

پیشگیری روزانه
7

ناخن‌ها را صاف بگیرید و گوشه‌های آن را گرد نکنید تا در گوشت فرو نرود.

پیشگیری روزانه
8

قبل از پوشیدن کفش، داخل آن را با دست چک کنید تا سنگریزه یا جسم خارجی در آن نباشد.

پیشگیری روزانه
9

اگر پاهایتان سرد است، جوراب بپوشید. هرگز از کیسه آب گرم یا بخاری برای گرم کردن پا استفاده نکنید (خطر سوختگی).

پیشگیری روزانه
10

ترک‌های پاشنه پا را جدی بگیرید و فوراً درمان کنید. راه ورود میکروب‌ها همین ترک‌هاست.

پیشگیری روزانه

علائم هشدار

1

تغییر رنگ پوست پا (قرمز، کبود یا سیاه شدن) زنگ خطر فوری است.

علائم هشدار
2

سردی غیرعادی یا گرمی غیرعادی در یک پا نسبت به پای دیگر نیاز به بررسی دارد.

علائم هشدار
3

بی‌حسی، گزگز یا سوزن سوزن شدن پاها نشانه آسیب عصبی (نوروپاتی) است.

علائم هشدار
4

درد در ساق پا هنگام راه رفتن که با استراحت خوب می‌شود، نشانه گرفتگی عروق است.

علائم هشدار
5

تغییر شکل انگشتان یا ایجاد پینه و میخچه را به پزشک نشان دهید. خودتان میخچه را جراحی نکنید!

علائم هشدار
6

ترشح چرک یا بوی بد از پا نشانه عفونت است؛ زمان را از دست ندهید.

علائم هشدار
7

اگر موهای روی پا و انگشتان ریخت و پوست براق شد، شاید خونرسانی کم شده است.

علائم هشدار
8

زخمی که بعد از چند روز علائم بهبودی ندارد، نیاز به مداخله پزشکی دارد.

علائم هشدار
9

تب و لرز همراه با قرمزی پا، نشانه عفونت جدی است که به خون زده است.

علائم هشدار
10

ورم ناگهانی پا یا مچ پا را نادیده نگیرید.

علائم هشدار

توصیه پزشک

1

قند خون را کنترل کنید؛ قند بالا باعث آسیب عصب و رگ می‌شود و بهبود زخم را مختل می‌کند.

توصیه پزشک
2

سیگار را ترک کنید؛ سیگار خونرسانی به پاها را به شدت کاهش می‌دهد و خطر قطع عضو را چند برابر می‌کند.

توصیه پزشک
3

سالانه حداقل یک بار برای معاینه تخصصی پا (بررسی حس و نبض) به پزشک مراجعه کنید.

توصیه پزشک
4

در صورت بروز زخم، فوراً فشار را از روی پا بردارید (راه نروید) و به کلینیک زخم مراجعه کنید.

توصیه پزشک
5

هرگز از چسب‌های میخچه یا مواد شیمیایی اسیدی برای از بین بردن پینه استفاده نکنید.

توصیه پزشک
6

ورزش منظم پا (حرکت دادن مچ و انگشتان) به گردش خون کمک می‌کند.

توصیه پزشک
7

کلسترول و فشار خون خود را کنترل کنید تا رگ‌های پا باز بمانند.

توصیه پزشک
8

اگر حس پاهایتان کم شده، دمای آب حمام را با آرنج یا دماسنج چک کنید، نه با پا.

توصیه پزشک
9

تغذیه پروتئینی مناسب برای ترمیم بافت‌ها و زخم‌ها ضروری است.

توصیه پزشک
10

خوددرمانی در پای دیابتی ممنوع است؛ زمان در درمان عفونت پای دیابتی طلاست.

توصیه پزشک

آموزشی و مراقبتی

1

مراقبت از پا در دیابت به اندازه تزریق انسولین حیاتی است.

آموزشی و مراقبتی
2

پای دیابتی حس ندارد، اما درد دارد (درد روحی و هزینه). مراقب بی‌حسی باشید.

آموزشی و مراقبتی
3

یک آینه کوچک کف زمین بگذارید تا بتوانید کف پای خود را راحت ببینید.

آموزشی و مراقبتی
4

کفش جدید را عصرها بخرید (وقتی پا کمی ورم دارد) و کم‌کم بپوشید تا پا عادت کند.

آموزشی و مراقبتی
5

خشکی پوست پا مقدمه ترک و زخم است. آبرسانی روزانه را فراموش نکنید.

آموزشی و مراقبتی
6

همیشه ناخن‌گیر شخصی داشته باشید و آن را ضدعفونی کنید.

آموزشی و مراقبتی
7

اگر بینایی‌تان خوب نیست، برای کوتاه کردن ناخن از یکی از اعضای خانواده کمک بگیرید.

آموزشی و مراقبتی
8

جوراب دیابتی (نانو و آنتی‌باکتریال) می‌تواند از بوی بد و عفونت جلوگیری کند.

آموزشی و مراقبتی
9

پیاده‌روی عالی است، اما نه با کفش نامناسب و نه وقتی زخم دارید.

آموزشی و مراقبتی
10

عفونت قارچی لای انگشتان پا را با خشک نگه داشتن آن ناحیه کنترل کنید.

آموزشی و مراقبتی

پای دیابتی چیست؟

پای دیابتی به مجموعه‌ای از مشکلات گفته می‌شود که در اثر قند خون بالا برای پای افراد دیابتی ایجاد می‌شود. دو مشکل اصلی «نوروپاتی» (آسیب عصبی که باعث بی‌حسی می‌شود) و «ایسکمی» (کاهش خونرسانی) هستند. این دو عامل باعث می‌شوند که فرد متوجه زخم نشود و زخم نیز به دلیل کمبود خون بهبود نیابد و عفونی شود.

چرا حس پا از بین می‌رود؟

قند خون بالا در طولانی مدت به غلاف اعصاب آسیب می‌زند. این آسیب معمولاً از نوک انگشتان پا شروع می‌شود و کم‌کم بالا می‌آید. فرد ممکن است روی میخ راه برود یا پایش بسوزد ولی دردی حس نکند. به همین دلیل معاینه چشمی روزانه پا حیاتی است.

اهمیت کفش مناسب

بیشترین آسیب‌های پای دیابتی ناشی از کفش نامناسب است. کفش باید فضای کافی برای انگشتان داشته باشد (پنجه پهن)، کفی طبی داشته باشد تا فشار را توزیع کند و داخل آن هیچ درز یا دوخت برجسته‌ای نباشد. ساعات عصر بهترین زمان برای خرید کفش است.

اقدامات اولیه در صورت زخم شدن

اگر زخم کوچکی دیدید: ۱. پا را با سرم شستشو بشویید. ۲. با گاز استریل خشک کنید. ۳. بتادین را مستقیم داخل زخم نریزید (بافت را خشک می‌کند). ۴. با پانسمان ساده بپوشانید. ۵. فشار را از روی پا بردارید و فوراً به پزشک مراجعه کنید. زمان را تلف نکنید.

خطر گرم کردن پا

بسیاری از افراد دیابتی به دلیل سردی پاها (ناشی از گردش خون ضعیف) سعی می‌کنند پا را به بخاری بچسبانند یا از کیسه آب گرم استفاده کنند. چون حس پا کم شده، متوجه داغی نمی‌شوند و دچار سوختگی‌های شدید و عمیق می‌شوند که به سختی درمان می‌شود.

سوالات متداول

چرا پای دیابتی سیاه می‌شود؟
سیاه شدن (گانگرن) نشانه مرگ بافت به دلیل قطع جریان خون یا عفونت شدید است و نیاز به اقدام فوری اورژانسی دارد.
آیا قطع عضو در دیابت حتمی است؟
خیر، بیش از ۸۰ درصد موارد قطع عضو با آموزش صحیح، مراقبت روزانه و درمان زودهنگام زخم‌ها قابل پیشگیری است.
چطور ناخن پای دیابتی را بگیریم؟
ناخن را صاف بگیرید (هلالی نکنید) و گوشه‌ها را کوتاه نکنید. بعد از حمام که ناخن نرم است این کار را انجام دهید.
آیا پیاده‌روی برای پای دیابتی ضرر دارد؟
اگر زخم فعال ندارید و کفش مناسب دارید، پیاده‌روی عالی است و به ساخت عروق خونی جدید کمک می‌کند. اما با زخم ممنوع است.
بهترین کرم برای پای دیابتی چیست؟
کرم‌های حاوی اوره ۵ تا ۱۰ درصد برای رفع خشکی و ترک پاشنه بسیار مناسب هستند.
چرا لای انگشتان نباید کرم زد؟
چون محیط آنجا گرم و تاریک است و رطوبت کرم باعث رشد قارچ و سفیدک زدن پوست می‌شود که خطرناک است.
جوراب نانو چه فایده‌ای دارد؟
خاصیت آنتی‌باکتریال دارد و از رشد میکروب‌ها جلوگیری می‌کند، همچنین معمولاً بدون کش و درز است.
علائم عفونت قارچی پا چیست؟
خارش شدید، پوسته پوسته شدن، قرمزی و سفیدک زدن مرطوب بین انگشتان پا.
آیا پدیکور برای دیابتی‌ها مجاز است؟
خیر، پدیکور در آرایشگاه‌ها خطر انتقال عفونت و ایجاد زخم دارد. این کار باید توسط پودیاتریست یا پرستار خبره انجام شود.
آیا میخچه را خودم بکنم؟
هرگز! کندن میخچه یا استفاده از چسب میخچه می‌تواند باعث ایجاد زخم عمیق و عفونت استخوان شود.
WordAbyss - نکات مهم درباره پای دیابتی و مراقبت‌های ویژه | راهنمای ۲۳ آبان 1405