پس از وقوع زلزله ویرانگر بم در پنجم دی ماه سال 1382 که منجر به جان باختن دهها هزار نفر از هموطنانمان شد، این روز در تقویم رسمی کشور به عنوان «روز ایمنی در برابر زلزله و کاهش اثرات بلایای طبیعی» ثبت گردید. هدف از این نامگذاری، زنده نگه داشتن یاد قربانیان و جلب توجه عمومی و مسئولین به اهمیت حیاتی مقاومسازی، آمادگی و مدیریت بحران است تا از تکرار چنین فجایعی جلوگیری شود.
ایران بر روی کمربند زلزله خیز آلپ-هیمالیا قرار دارد و گسلهای فعال بسیاری در سراسر کشور وجود دارد. تجربه نشان داده است که عامل اصلی مرگ و میر در زلزله، خودِ پدیده زمینلرزه نیست، بلکه فروریختن ساختمانهای غیرمقاوم است. رعایت آییننامه 2800 و نظارت دقیق بر ساخت و سازها، مهمترین گام در کاهش تلفات انسانی است. ساختمانهای ایمن حتی در زلزلههای شدید نیز فرصت فرار و زنده ماندن را به ساکنین میدهند.
در ساعات اولیه پس از وقوع بلایای طبیعی، نیروهای امدادی رسمی ممکن است به دلیل مسدود شدن راهها یا وسعت حادثه نتوانند فوراً به همه مناطق برسند. در این شرایط، نقش مردم و جوامع محلی بسیار حیاتی است. تشکیل گروههای دوام (داوطلب واکنش اضطراری محله) و آموزش کمکهای اولیه به شهروندان، تابآوری جامعه را افزایش داده و آمار تلفات را به شدت کاهش میدهد.
آموزش صحیح پناهگیری، تهیه کیف اضطراری و برنامهریزی برای ارتباط اعضای خانواده پس از حادثه، از ارکان اصلی آمادگی است. مدارس، رسانهها و شبکههای اجتماعی نقش مهمی در ترویج این فرهنگ دارند. تحقیقات نشان میدهد افرادی که آموزش دیدهاند، در لحظه وقوع حادثه استرس کمتری دارند و تصمیمات عقلانیتری میگیرند.
اگرچه تمرکز اصلی این روز بر زلزله است، اما عنوان «کاهش اثرات بلایای طبیعی» شامل سیل، خشکسالی، طوفان و رانش زمین نیز میشود. تغییرات اقلیمی باعث افزایش شدت و تواتر این حوادث شده است. مدیریت جامع ریسک شامل حفظ حریم رودخانهها، آبخیزداری و جلوگیری از تخریب پوشش گیاهی است که میتواند خسارات ناشی از این بلایا را تعدیل کند.
