باز در معرکه گرد و غباری برپاست / جنگ بینِ حق و باطل، چه شکاری برپاست
لشکر کفر نه، این بار نفاق آمده است / رو به روی علی و تیغ دو طاق آمده است
ناکثین عهد شکستند و علی تنها ماند؟ / نه! خدا هست و یدالله، توانا ماند
اشعار حماسی
2
شتر فتنه زمین خورد، خبر را ببرید / سرِ این مارِ دو سر را به تبر را ببرید
ذوالفقارِ علی امروز تماشا دارد / که در این معرکه صد مالک و اشتر دارد
طلحه و زبیر چه دیدند؟ به جز خواری و ننگ / شیشه عمرِ نفاق است که خورده بر سنگ
اشعار حماسی
3
بصره امروز تماشاگرِ طوفانِ علیست / این همان غرشِ کوبنده و برانِ علیست
چشم فتنه کور شد، جمل به خاک افتاده / لرزه بر پیکرِ اصحابِ هلاک افتاده
عایشه دید که حق با علی و آلِ علیست / کُنده شد ریشه باطل، که زوالِ علیست؟ (هرگز)
اشعار حماسی
4
این سو علی و مالک و عمار و حسن / آن سو همه پیمانشکنان، انجمن
تیغ چرخانْد حسن، معرکه را در هم ریخت / ترس در جانِ شتربان و شتربانان ریخت
پسر شیرِ خدا، وارثِ خیبرشکن است / جملِ سرخ چه باشد؟ که حریفش حسن است
اشعار حماسی
5
فتنه چون ابرِ سیاهی به هوا خاسته بود / دشمن از جهلِ عوام، لشکر آراسته بود
خطبه خواند علی و نورِ بصیرت تابید / خوابِ غفلت ز سرِ مردمِ بصره پرید
جمل افتاد و نفسهای منافق بند آمد / باز هم بر لبِ مولا گلِ لبخند آمد
اشعار حماسی
6
ای که در فتنه جمل راه گم کردی و چاه / بنگر سویِ علی، اوست فقط هادیِ راه
سابقهدارترینها همه لغزیدند و رفتند / در مسیری که به دوزخ برسیدند و رفتند
شرطِ یاریِ خدا، ماندنِ در راهِ ولیست / رستگاری همه در پیروی از امرِ علیست
اشعار حماسی
7
نعره زد مالک اشتر که علی رهبر ماست / ذوالفقارِ دو دمش حافظ و پیغمبر ماست
شترِ سرخ! تو بتوارهی این قومی و بس / نشود با تو حریفِ علی، هیچکس
پیروزی از آنِ علی و شیعه اوست / دشمنِ دوستنما، بدتر از آن دشمنِ روست
اشعار حماسی
8
خبر آمد که جمل شد ساقط / حق عیان گشت و باطل ساکت
پسر بوتراب میداندار / دشمن از هیبت او در آزار
بیعتشکنان خوار شدند / ز خوابِ جهل بیدار شدند
اشعار حماسی
9
در جمل دیدیم که حق محور است / علی از هر چه صحابی برتر است
هر که با او ساخت، سامانی گرفت / هر که با او جنگ، پایانی گرفت
خون دل خورد علی، لیک حقیقت رو شد / دستِ پیمانشکنانِ جمل، باز رو شد
اشعار حماسی
10
سلامِ ما به فاتحِ جمل، علیِ عالیتبار / به ذوالفقار و بازویِ یداللهیِ نگار
خدا کند که ما در این زمانه جملسوار نشویم / به رویِ مهدیِ زهرا (عج) شکار نشویم
بصیرتمان ده ای خدا، به حقِ شاهِ لافتی / که جان دهیم در رهِ، ولایتِ مرتضی
اشعار حماسی
تجلی حماسه علوی در نبرد جمل
اشعار حماسی درباره جنگ جمل، روایتگر شجاعت و اقتدار امیرالمومنین (ع) در برابر فتنهای پیچیده است. در این نبرد، حضرت علی (ع) نه تنها با شمشیر، بلکه با خطبههای آتشین و روشنگریهای مالک اشتر، صفوف نفاق را در هم شکستند. شعر حماسی ابزاری است برای انتقال شور و شعور این پیروزی بزرگ به نسلهای آینده.
نقش امام حسن (ع) در پیروزی جمل
یکی از مضامین برجسته در اشعار مربوط به جمل، دلاوریهای امام حسن مجتبی (ع) است. ایشان در خط مقدم نبرد، با شجاعتی حیدری به قلب سپاه دشمن زدند و نقش کلیدی در پی کردن شتر فتنه و شکستن روحیه ناکثین ایفا کردند. این حضور حماسی، جلوهای از وراثت شجاعت از پدر است.
ذوالفقار و پایان فتنه
در ادبیات شیعی، ذوالفقار نماد قدرت الهی و عدالتخواهی است. در جنگ جمل، چرخش ذوالفقار بار دیگر حقانیت را اثبات کرد. شاعران آیینی با توصیف صحنههای نبرد، بر این نکته تأکید میکنند که هیچ توطئهای، حتی اگر با پوشش دین باشد، در برابر بصیرت و شجاعت علوی تاب مقاومت ندارد.
شتر سرخمو؛ نماد باطل
استعاره شتر (جمل) در اشعار، نمادی از بتپرستی نوین و جهالت مدرن است. همانطور که سامری گوسالهای ساخت، ناکثین نیز شتری را محور قرار دادند. سقوط این شتر در شعر حماسی، به معنای سقوط تمامی بتهای ساختگی در برابر توحید ناب و ولایت حقه است.
پیوند جمل دیروز با فتنههای امروز
شعر حماسی مذهبی تنها روایت تاریخ نیست، بلکه پلی به امروز است. شاعران با گریز زدن از جنگ جمل به مسائل روز و لزوم ولایتپذیری، مخاطب را به هوشیاری در برابر (جملهای زمانه) و شناخت (ناکثین امروز) فرا میخوانند.
سوالات متداول
بهترین بیت شعر درباره جنگ جمل چیست؟
(شتر فتنه زمین خورد، خبر را ببرید / سرِ این مارِ دو سر را به تبر را ببرید) یکی از ابیات معروف و کوبنده است.
مضمون اصلی اشعار جنگ جمل چیست؟
پیروزی حق بر باطل، رسوایی پیمانشکنان (ناکثین)، شجاعت امام حسن (ع) و مالک اشتر، و سقوط شتر فتنه.
آیا رجزخوانیهای جنگ جمل در اشعار آمده است؟
بله، بسیاری از اشعار الهامگرفته از رجزهای حماسی یاران امام علی (ع) در میدان نبرد بصره است.
شاعران معروف آیینی درباره جمل چه گفتهاند؟
شاعرانی چون شهریار، محتشم و شاعران معاصر در وصف مظلومیت و اقتدار علی (ع) در این جنگ سرودهاند.
چگونه از این اشعار در هیئت استفاده کنیم؟
این اشعار برای سینهزنی شور و واحد، و همچنین برای مقدمه سخنرانیهای بصیرتی بسیار مناسب هستند.
نقش عمار یاسر در اشعار جمل چیست؟
عمار به عنوان نماد بصیرت و ملاک حق (این تقتل عمار الفئه الباغیه) در اشعار حضور پررنگی دارد.
آیا شعر طنز هم درباره جمل وجود دارد؟
بله، اشعاری که با طنز تلخ به حماقت پیروان شتر و فرار بزدلانه سران فتنه اشاره میکنند.
استعاره (شتر) در شعر به چه معناست؟
نماد رهبری باطل، جهل مقدس و بتی که مردم دور آن جمع شدهاند.
پیام حماسی پیروزی جمل چیست؟
اینکه ولایت فقیه و رهبری الهی در نهایت بر تمام دسیسههای داخلی و خارجی پیروز خواهد شد.
مناسبت ۱۰ جمادیالاول در شعر چیست؟
یادآوری روزی که وعده خدا محقق شد و (جاء الحق و زهق الباطل) در بصره تفسیر گردید.