روز جهانی جاز (۳۰ آوریل) در سال ۲۰۱۱ توسط یونسکو نامگذاری شد تا نقش این سبک موسیقی در اتحاد مردم جهان را برجسته کند. «هربی هنکاک»، اسطوره موسیقی جاز و سفیر حسن نیت یونسکو، نقش کلیدی در ثبت این روز داشت. هدف یونسکو از این نامگذاری، تأکید بر قدرت جاز در ارتقای صلح، گفتگوی بین فرهنگی، تنوع و احترام به حقوق بشر و کرامت انسانی است. جاز نمادی از آزادی بیان و خلاقیت است.
موسیقی جاز در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم در جوامع آفریقایی-آمریکایی در نیواورلئان آمریکا متولد شد. این موسیقی ریشه در رنج بردگان، آوازهای کار، بلوز و موسیقی مذهبی داشت. جاز صدای اعتراض و امید بود که به تدریج به یک فرم هنری پیچیده و جهانی تبدیل شد. بداههنوازی در جاز، نمادی از آزادی فردی در چارچوب گروهی است که استعارهای زیبا برای دموکراسی محسوب میشود.
مهمترین ویژگی جاز، «بداههنوازی» (Improvisation) است؛ یعنی نوازندگان در لحظه ملودیهای جدید خلق میکنند و صرفاً از روی نت نمیخوانند. ویژگی دیگر، ریتمهای خاص و «سینکوپ» (تأکید بر ضربهای ضعیف) است که باعث ایجاد حس تحرک و نوسان (Swing) میشود. سازهای اصلی جاز شامل ساکسیفون، ترومپت، پیانو، درامز و کنترباس است. جاز سبکی پویاست که مدام در حال تغییر و تلفیق با فرهنگهای دیگر است.
اگرچه جاز موسیقی بومی ایران نیست، اما در دهههای اخیر موسیقیدانان ایرانی تلاشهای ارزشمندی برای تلفیق جاز با موسیقی دستگاهی و فولکلور ایران (Jazz Fusion) انجام دادهاند. استفاده از سازهای ایرانی مانند کمانچه یا تار در کنار سازهای جاز، و بداههنوازی بر اساس گامهای ایرانی، منجر به خلق آثار شنیدنی و خاصی شده است که در فستیوالهای جهانی مورد توجه قرار گرفته است.
گوش دادن به جاز یک تمرین ذهنی است. پیچیدگی و غیرقابل پیشبینی بودن این موسیقی، مغز را فعال نگه میدارد و خلاقیت را تحریک میکند. از سوی دیگر، انواع ملایم جاز (Smooth Jazz) تأثیر فوقالعادهای در کاهش استرس و ایجاد آرامش عمیق دارند. جاز موسیقیای است که هم میتوان با آن رقصید (در سبکهای قدیمی) و هم میتوان با آن عمیقاً تفکر کرد.
