جنگ جمل، آزمونی بزرگ برای امت بود که در آن همسر پیامبر (ص) در برابر وصی پیامبر (ص) قرار گرفت.
تحلیلی
2
خروج عایشه از خانه، برخلاف نص صریح قرآن (وقرن فی بیوتکن) بود و آغازی بر فتنه ناکثین شد.
تحلیلی
3
نقش عایشه در تحریک مردم بصره و سوار شدن بر شتر سرخ موی، نماد رهبری جبهه باطل در برابر امام حق بود.
تحلیلی
4
امیرالمومنین (ع) بارها عایشه را نصیحت کردند و احادیث پیامبر (ص) درباره سگهای حوأب را به او یادآور شدند.
تحلیلی
5
حضور امالمومنین در میدان جنگ، پوششی شرعی برای پیمانشکنانی چون طلحه و زبیر ایجاد کرد.
تحلیلی
6
جنگ جمل نشان داد که هیچ نسبتی، حتی همسری پیامبر، مصونیت از لغزش و انحراف از مسیر ولایت نمیآورد.
تحلیلی
7
شکست جمل، پایان فتنه شترسواران بود، اما هشداری ابدی ماند که ملاک حق، اشخاص نیستند بلکه حقانیت مسیر است.
تحلیلی
8
رفتار کریمانه امیرالمومنین (ع) پس از شکست جمل و بازگرداندن محترمانه عایشه به مدینه، درس بزرگواری به تاریخ داد.
تحلیلی
9
ندامت عایشه پس از جنگ و گریههای او هنگام تلاوت آیات قرآن، در کتب تاریخی فریقین ثبت شده است.
تحلیلی
10
مطالعه نقش عایشه در جمل، لزوم بصیرت در شناخت حق از باطل را، فارغ از عناوین و جایگاهها، اثبات میکند.
تحلیلی
روایی
1
پیامبر اکرم (ص) پیشبینی کرده بودند که یکی از همسرانشان بر ولی خدا خروج میکند و توسط سگهای منطقه حوأب پارس میشود.
روایی
2
امیرالمومنین (ع) در روز جمل فرمودند: این شتر (جمل) شیطان است که اگر کشته شود، فتنه خاموش میگردد.
روایی
3
وقتی عایشه صدای سگهای حوأب را شنید، قصد بازگشت داشت اما اطرافیان با شهادت دروغ مانع او شدند.
روایی
4
طلحه و زبیر با استفاده از جایگاه همسر پیامبر، مردم را به خونخواهی عثمان تحریک کردند، در حالی که خود متهم بودند.
روایی
5
در جنگ جمل، قرآنها بر سر نیزه نرفت، بلکه قرآن ناطق (علی ع) مظلوم واقع شد و قرآن صامت (عایشه) ابزار فتنه گشت.
روایی
6
پی کردن شتر عایشه، نقطه پایان جنگ بود و سپاه ناکثین پس از سقوط نمادشان، در هم شکستند.
روایی
7
حضرت علی (ع) پس از جنگ، عایشه را مؤاخذه کردند که چرا حریم پیامبر را شکستی و وارد کارزار مردان شدی؟
روایی
8
تاریخ گواهی میدهد که حب جاه و مقام طلحه و زبیر، عایشه را به قربانگاه آبروی سیاسی کشاند.
روایی
9
جنگ جمل نخستین جنگ داخلی مسلمانان بود که حرمت برادرکشی را در میان امت اسلام شکست.
روایی
10
سرنوشت جنگ جمل، پیروزی قاطع ولایت و رسوایی پیمانشکنانی بود که بر روی امام زمان خویش شمشیر کشیدند.
روایی
خروج از دستور قرآنی وقرن فی بیوتکن
یکی از مهمترین نقدها بر عملکرد عایشه در جنگ جمل، نادیده گرفتن دستور صریح قرآن کریم در سوره احزاب است که به همسران پیامبر میفرماید: (در خانههایتان قرار گیرید). خروج او از مدینه و لشکرکشی به بصره، نقض آشکار این فرمان الهی و شکستن حریم پیامبر (ص) محسوب میشد که زمینه را برای سوءاستفاده سیاسی طلحه و زبیر فراهم کرد.
فتنه ناکثین و پیمانشکنی
جنگ جمل توسط گروهی موسوم به (ناکثین) یا پیمانشکنان راه اندازی شد. عایشه به عنوان محور معنوی این جریان، با وجود بیعت اولیه مهاجرین و انصار با امیرالمومنین (ع)، علیه خلیفه قانونی و شرعی مسلمین قیام کرد. این اقدام، بدعتی خطرناک در تاریخ اسلام بود که راه را برای شورشهای بعدی علیه حکومت اسلامی باز کرد.
هشدار پیامبر و ماجرای حوأب
منابع تاریخی معتبر شیعه و سنی نقل کردهاند که پیامبر اکرم (ص) به همسران خود درباره خروج علیه علی (ع) و پارس کردن سگهای منطقه (حوأب) هشدار داده بودند. در مسیر بصره، وقتی عایشه صدای سگها را شنید و نام محل را پرسید، متوجه صدق گفتار پیامبر شد، اما اطرافیان با گواهی دروغ او را از بازگشت منصرف کردند و به ادامه مسیر واداشتند.
رفتار امیرالمومنین (ع) با عایشه
پس از پایان جنگ و شکست سپاه جمل، برخورد امیرالمومنین (ع) با عایشه بسیار هوشمندانه و کریمانه بود. ایشان علیرغم خیانت بزرگ و خونهای ریخته شده، حرمت همسر پیامبر را حفظ کردند و او را با همراهی گروهی از زنان (که لباس مردانه پوشیده بودند تا محافظ او باشند) به مدینه بازگرداندند. این رفتار، الگویی از اخلاق جنگی و سعه صدر علوی است.
درسهای بصیرتی از جنگ جمل
نقش عایشه در جنگ جمل به مؤمنان میآموزد که هیچ شخصیت و جایگاهی، حتی انتساب به پیامبر (ص)، تضمینکننده حقانیت نیست. ملاک حق، حال فعلی افراد و تبعیت آنها از ولی خداست. فتنه جمل غباری بود که تنها با نور بصیرت و شاخص قرار دادن امیرالمومنین (ع) قابل گذر بود.
سوالات متداول
ناکثین چه کسانی بودند؟
ناکثین به معنای پیمانشکنان، گروهی به رهبری طلحه، زبیر و عایشه بودند که پس از بیعت با امام علی (ع)، پیمان خود را شکستند و جنگ جمل را به راه انداختند.
علت نامگذاری جنگ جمل چه بود؟
این جنگ به دلیل سوار شدن عایشه بر شتری نر و سرخمو (جمل) که محور تجمع سپاهیانش بود، به جنگ جمل معروف شد.
چرا عایشه در برابر حضرت علی (ع) ایستاد؟
بهانهی ظاهری خونخواهی عثمان بود، اما ریشههای اصلی در کینههای قدیمی و تحریکات طلحه و زبیر و مخالفت با عدالت علوی نهفته بود.
آیا پیامبر درباره جنگ جمل هشدار داده بودند؟
بله، پیامبر (ص) به همسرانشان درباره خروج یکی از آنها و ماجرای پارس کردن سگهای حوأب هشدار داده و فرموده بودند حق با علی است.
نتیجه جنگ جمل چه شد؟
سپاه امام علی (ع) پیروز شد، طلحه و زبیر کشته شدند و عایشه پس از اسارت محترمانه به مدینه بازگردانده شد.
رفتار امام علی (ع) با عایشه پس از جنگ چگونه بود؟
بسیار محترمانه بود؛ ایشان او را سرزنش کردند اما مجازات نکردند و با اسکورت ویژه به خانهاش در مدینه فرستادند.
تعداد کشتهشدگان جنگ جمل چقدر بود؟
آمار متفاوت است اما هزاران نفر از مسلمانان به دلیل این فتنه جان خود را از دست دادند که مسئولیت شرعی آن بر عهده برپاکنندگان جنگ بود.
آیا عایشه از کار خود پشیمان شد؟
بسیاری از منابع تاریخی نقل کردهاند که او بعدها هرگاه یاد جنگ جمل میافتاد یا آیه (وقرن فی بیوتکن) را میخواند، گریه میکرد و اظهار پشیمانی مینمود.
موضع قرآن درباره همسران پیامبر چیست؟
قرآن آنها را مادران مؤمنین میخواند اما همزمان هشدار میدهد که اگر خطایی کنند، عذابشان دو برابر است و باید در خانه بمانند.
درس اصلی جنگ جمل برای امروز چیست؟
اینکه افراد را باید با حق سنجید نه حق را با افراد؛ و اینکه سوابق خوب گذشته (مثل صحابی بودن) مصونیت از انحراف در آینده ایجاد نمیکند.