شأن نزول سوره انسان و ماجرای افطار اهل بیت علیهم السلام 1405

در روایات معتبر شیعه و سنی آمده است که حسنین (ع) بیمار شدند. پیامبر (ص) و یاران به عیادت آمدند و پیشنهاد نذر دادند. امام علی (ع) و حضرت زهرا (س) نذر کردند سه روز روزه بگیرند.

ماجرای سه روز روزه داری: اهل بیت برای ادای نذر خود روزه گرفتند. هنگام افطار روز اول مسکینی آمد، روز دوم یتیمی و روز سوم اسیری. آن‌ها افطار خود را بخشیدند و با آب افطار کردند.

نزول جبرئیل: در روز بیست و پنجم ذی‌الحجه، جبرئیل امین با سوره‌ای مملو از تبریک و مژده بهشت نازل شد. این سوره (هل اتی) پاداش ایثار خالصانه اهل بیت بود.

نکته جالب اینجاست که خداوند در این سوره مفصل از نعمت‌های بهشتی سخن می‌گوید، اما به احترام حضرت زهرا (س) نامی از حوریان بهشتی نمی‌برد (طبق برخی تفاسیر عرفانی).

این ماجرا نشان می‌دهد که ملاک ارزش در اسلام، کیفیت عمل و اخلاص است، نه کمیت آن. چند قرص نان جو، به دلیل اخلاص بالا، سبب نزول آیات جاودانه شد.

اهل بیت (ع) در پاسخ به درخواست نیازمندان فرمودند: «إِنَّمَا نُطْعِمُکُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِیدُ مِنکُمْ جَزَاءً وَلَا شُکُورًا»؛ ما فقط برای رضای خدا اطعام می‌کنیم و پاداش و تشکری نمی‌خواهیم.

شأن نزول سوره دهر (انسان)، سند حقانیت و فضیلت بی‌همتای اهل بیت (ع) است که حتی مفسران اهل سنت مانند زمخشری و فخر رازی نیز به آن اذعان کرده‌اند.

روز ۲۵ ذی‌الحجه، سالروز این واقعه عظیم است. روزی که آسمان به زمین فخر فروخت و آیه «وَیُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَىٰ حُبِّهِ» بر پیشانی تاریخ حک شد.

این واقعه درس بزرگی از سبک زندگی اسلامی است: مقدم داشتن دیگران بر خود (ایثار)، حتی در شرایط سختی و نیاز شدید.

ماجرای افطار اهل بیت، زیباترین تابلوی انسانیت است. جایی که گرسنگی خود را تحمل کردند تا لبخند رضایت خدا را ببینند.

هَلْ أَتَی عَلَی الْإِنسَانِ حِینٌ مِّنَ الدَّهْرِ لَمْ یَکُن شَیْئًا مَّذْکُورًا: آیا زمانی طولانی بر انسان گذشت که چیز قابل ذکری نبود؟

وَیُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَىٰ حُبِّهِ مِسْکِینًا وَیَتِیمًا وَأَسِیرًا: و غذای (خود) را با اینکه به آن علاقه (و نیاز) دارند، به مسکین و یتیم و اسیر می‌دهند.

إِنَّمَا نُطْعِمُکُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِیدُ مِنکُمْ جَزَاءً وَلَا شُکُورًا: (و می‌گویند:) ما شما را بخاطر خدا اطعام می‌کنیم، و هیچ پاداش و سپاسی از شما نمی‌خواهیم.

فَوَقَاهُمُ اللَّهُ شَرَّ ذَٰلِکَ الْیَوْمِ وَلَقَّاهُمْ نَضْرَةً وَسُرُورًا: بخاطر این عقیده و عمل، خداوند آنان را از شرّ آن روز نگه می‌دارد و آنها را با خرمی و شادمانی روبرو می‌سازد.

وَجَزَاهُم بِمَا صَبَرُوا جَنَّةً وَحَرِیرًا: و پاداششان را به خاطر صبری که کردند، بهشت و لباسهای حریر بهشتی قرار داد.

چرا «علی حبه»؟ ضمیر «ه» به غذا برمی‌گردد یا به خدا؟ اکثر مفسران می‌گویند یعنی با وجود اینکه خودشان به آن غذا میل و نیاز داشتند، آن را بخشیدند (اوج ایثار).

مسکین، یتیم و اسیر نماد تمام نیازمندان جامعه هستند. اهل بیت (ع) تبعیضی قائل نشدند و به هر نیازمندی که مراجعه کرد، کمک کردند.

اخلاص در عمل: آیه ۹ نشان می‌دهد که نیت آن‌ها خالص برای خدا بود. این درس بزرگی است که کارهای خیر را آلوده به منت و توقع پاداش نکنیم.

پاداش الهی: آیات بعدی سوره، توصیف دقیق و شگفت‌انگیزی از بهشت است که خداوند به عنوان جایزه این فداکاری به آن‌ها وعده داده است.

سکوت در برابر نعمت‌ها: در تمام مدتی که روزه بودند و گرسنگی می‌کشیدند، شکایتی نکردند و این نشان‌دهنده مقام «صبر» و «رضا» در خاندان وحی است.

سفره‌ای خالی از نان، اما پر از نور. دستان لرزان از گرسنگی، اما استوار در بخشش. اینجا خانه علی (ع) است.

سه روز افطار با آب، سه روز عشق‌بازی با خدا. و جبرئیل چه شتابان می‌آید تا مژده دهد: خدا از شما راضی است.

نان جوین علی (ع) و زهرا (س)، شیرین‌تر از عسل بهشت بود برای یتیم و مسکین. و خدا این شیرینی را جاودانه کرد.

هل اتی حکایتگر عظمت کسانی است که خود را ندیدند تا خدا را ببینند. سوره انسان، شناسنامه اهل بیت است.

در آن خانه محقر گلی، چه شوری برپا بود. فرشتگان صف کشیده بودند تا تکه‌های نان را به تبرک ببرند.

ایثار یعنی بخشیدن آنچه خودت به آن نیاز داری، نه آنچه اضافه است.

وفای به نذر، واجب و نشانه ایمان است. اهل بیت (ع) برای شفای فرزندان نذر کردند و به بهترین شکل ادا نمودند.

یتیم‌نوازی و کمک به اسیران و فقرا، سیره عملی معصومین است و ما نیز باید پیرو این راه باشیم.

خانواده محور عبادت است. همه اعضای خانواده (پدر، مادر، فرزندان و حتی خادمه فضه) در این عمل خیر شریک بودند.

خداوند شکور است و عمل کوچک (چند قرص نان) را اگر با اخلاص باشد، با پاداشی بزرگ (بهشت ابدی و نزول سوره) جبران می‌کند.