قانون حمایت از حقوق مصرف کنندگان در ایران، مصوب مجلس شورای اسلامی، مجموعه ای از مقررات است که وظایف عرضه کنندگان کالا و خدمات را در قبال مشتریان مشخص میکند. این قانون شامل مباحثی همچون ضمانت، قیمت گذاری، اطلاعات محصول و نحوه رسیدگی به شکایات است. روز جهانی حقوق مصرف کننده فرصتی مناسب برای مطالعه و بازخوانی این قوانین است تا هر ایرانی بداند در صورت تضییع حقش، چه مسیرهای قانونی پیش رو دارد.
در حقوق مدنی ایران که برگرفته از فقه پویای شیعه است، اختیاراتی برای طرفین معامله در نظر گرفته شده که به آن «خیارات» میگویند. از جمله مهمترین آنها برای مصرف کننده «خیار عیب» (حق فسخ در صورت معیوب بودن)، «خیار غبن» (حق فسخ در صورت گران خریدن فاحش) و «خیار تدلیس» (حق فسخ در صورت فریب خوردن) است. این قوانین نشان دهنده عمق توجه اسلام به عدالت در بازار و حقوق خریدار است.
سازمان تعزیرات حکومتی به عنوان بازوی قضایی دولت، وظیفه رسیدگی به تخلفات صنفی نظیر گران فروشی، کم فروشی، احتکار و تقلب را بر عهده دارد. شهروندان میتوانند در صورت مشاهده هرگونه تخلف در روز مصرف کننده و سایر ایام، گزارش خود را ثبت کنند. سرعت عمل در رسیدگی به پرونده ها از ویژگی های این سازمان برای احقاق حقوق عامه است.
با گسترش خرید و فروش اینترنتی، قانون تجارت الکترونیک چتر حمایتی خود را بر سر مصرف کنندگان دیجیتال گسترانده است. حق انصراف 7 روزه (بدون جریمه)، لزوم شفافیت در هویت فروشنده و امنیت درگاه های پرداخت از جمله این حقوق هستند. نماد اعتماد الکترونیکی (اینماد) نشانه ای برای احراز صلاحیت کسب و کارهای اینترنتی جهت رعایت این حقوق است.
اگرچه در زبان عامیانه این دو واژه گاهی به جای هم استفاده میشوند، اما تفاوت حقوقی دارند. گارانتی معمولا تعهد به تعویض یا تعمیر رایگان در بازه زمانی کوتاه تر است، در حالی که وارانتی (خدمات پس از فروش) تضمین تامین قطعات و تعمیرات (معمولا با هزینه) برای مدت طولانی تر است. آگاهی از این تفاوت ها به مصرف کننده کمک میکند انتظارات واقع بینانه ای از خدمات پس از فروش داشته باشد.
