عزاداری و پیادهروی اربعین را نمیتوان تنها یک آیین سنتی و مذهبی دانست؛ بلکه این پدیده، یک رویداد عظیم استراتژیک در جغرافیای سیاسی و فرهنگی جهان است. از منظر جامعهشناسی سیاسی، اربعین بزرگترین گردهمایی سالانه بشری است که بدون مدیریت مرکزی واحد و تنها بر پایه باورهای دینی شکل میگیرد. این ویژگی، اربعین را به یک «قدرت نرم» بیرقیب برای مکتب تشیع تبدیل کرده است که توانایی به چالش کشیدن هژمونهای رسانهای و فرهنگی غرب را دارد.
در منطقهای که کانون بحرانها و جنگهای نیابتی است، برگزاری امن و باشکوه اربعین، پیامی روشن از اقتدار و ثبات دارد. حضور میلیونی زائران در عراق، با وجود تهدیدات گروههای تروریستی در سالهای گذشته، نشاندهنده نترس بودن و شهادتطلبی پیروان این مکتب است. این حضور انبوه، عملاً یک مانور نظامی-فرهنگی است که محاسبات دشمنان را برای هرگونه تعرض به عتبات یا کشورهای محور مقاومت برهم میزند.
یکی از ابعاد استراتژیک اربعین، کارکرد رسانهای آن است. با وجود تلاش غولهای رسانهای غرب برای بایکوت یا تحریف این رویداد، حجم تولید محتوای مردمی در شبکههای اجتماعی به قدری بالاست که صدای حقیقت کربلا را به گوش جهانیان میرساند. اربعین به عنوان یک رسانه زنده، روایت صحیح از عاشورا را منتقل میکند و اجازه نمیدهد تاریخ در غبار زمان گم شود. این «جهاد تبیین» در مقیاس جهانی، استراتژی مقابله با جنگ شناختی دشمن است.
اربعین بستر بینظیری برای دیپلماسی عمومی و وحدت میان ملتهاست. در این مسیر، مرزهای جغرافیایی کمرنگ میشود و هویت «امت واحده» شکل میگیرد. همسفره شدن ایرانی، عراقی، لبنانی و سایر ملیتها، پیوندهای عاطفی و استراتژیکی ایجاد میکند که هیچ قرارداد سیاسی نمیتواند جایگزین آن شود. این همبستگی، زیربنای تشکیل تمدن نوین اسلامی و تقویت محور مقاومت در برابر استعمار نوین است.
نگاه استراتژیک به اربعین، آن را مقدمهای برای ظهور میداند. ویژگیهای حاکم بر فضای اربعین مانند ایثار، امنیت، برادری و عدالت در توزیع منابع (غذا و اسکان)، شبیهترین مدل به جامعه آرمانی مهدوی است. تمرین این سبک زندگی در یک بازه زمانی کوتاه و در یک جغرافیای محدود، آمادگی ذهنی و عملی برای پذیرش حکومت جهانی حضرت مهدی (عج) را در شیعیان ایجاد میکند.
