سکوت، زبان اهل معرفت است؛ در سکوت است که صدای خدا شنیده میشود.
جملات عرفانی و اخلاقی
مفهوم نور در فلسفه سهروردی
کلیدواژه اصلی فلسفه سهروردی «نور» است. او هستی را مساوی با نور میداند و مراتب موجودات را بر اساس شدت و ضعف نوری که دارند طبقهبندی میکند. خداوند «نورالانوار» است و سایر موجودات پرتوهایی از او هستند. این دیدگاه، نگاهی سلسلهمراتبی و معنوی به جهان هستی ارائه میدهد که در آن هیچ چیز کاملاً مادی و مرده نیست.
معرفت نفس و علم حضوری
سهروردی بر این باور است که انسان به «من» یا «نفس» خود آگاهی مستقیم و بیواسطه دارد. این نوع آگاهی را «علم حضوری» مینامند که خطานاپذیر است. او معتقد است که پایه تمام شناختهای بشری باید همین علم حضوری و شهودی باشد. جمله معروف «من هستم، پس میدانم» بیانگر این حقیقت است.
فرشتگان و عالم مثال
شیخ اشراق عالم هستی را به سه جهان تقسیم میکند: عالم عقل (جبروت)، عالم مثال (ملکوت) و عالم ماده (ناسو). او عالم مثال را «عالم خیالی منفصل» مینامد که در آن صور و اشکال وجود دارند اما ماده ندارند. این عالم جایگاه رویاهای صادقه، مکاشفات عرفانی و زندگی پس از مرگ است.
تأثیر حکمت ایران باستان
سهروردی با شجاعت تمام از اصطلاحات حکمت ایران باستان (مانند امشاسپندان، بهمن، اردیبهشت) در فلسفه خود استفاده کرد. او معتقد بود حکمای پهلوی (خسروانی) حاملان نور توحید بودهاند و او وارث و احیاگر این سنت در دوره اسلامی است.
میراث سهروردی برای انسان امروز
در دنیای مدرن که غرق در مادیگرایی است، جملات و اندیشههای سهروردی یادآور بعد معنوی و نورانی انسان است. دعوت او به تزکیه نفس و جستجوی حقیقت از طریق دروننگری، پیامی جاودانه برای تمام اعصار است.
سوالات متداول
نورالانوار به چه معناست؟
نورِ نورها، یا سرچشمه اصلی تمام انوار که همان خداوند متعال است.
مهمترین جمله سهروردی درباره شناخت چیست؟
شناخت خود (معرفت نفس) مقدمه و کلید شناخت تمام حقایق جهان است.
علم حضوری چیست؟
علمی که در آن معلوم نزد عالم حاضر است (مثل آگاهی ما از غم یا شادی خودمان) و واسطهای ندارد.
نظر سهروردی درباره مرگ چیست؟
مرگ را رهایی پرنده روح از قفس تن و بازگشت به عالم نور میداند و از آن هراسی ندارد.
عالم مثال یا اقلیم هشتم کجاست؟
جهانی میان عالم ماده و عالم عقل است که در آن اجسام لطیف و نورانی وجود دارند (مانند تصاویر در خواب).
آیا سهروردی به تناسخ اعتقاد داشت؟
خیر، او نظریه تناسخ را با دلایل عقلی رد کرده است.
چرا سهروردی از کلمات ایرانی باستان استفاده میکرد؟
برای نشان دادن پیوند میان حکمت نبوی و حکمت ایرانی و احیای میراث توحیدی نیاکان.
اسپهبد نور چیست؟
اصطلاحی است که سهروردی برای «نفس ناطقه انسانی» یا همان روح که فرمانده بدن است به کار میبرد.
چگونه میتوان به اشراق رسید؟
با ریاضت شرعی، کم خوری، شبزندهداری، تفکر و انجام واجبات دینی.
آیا فلسفه سهروردی سخت است؟
زبان او بسیار نمادین و رمزی است، اما مفاهیم بنیادین آن (مانند نور و ظلمت) برای فطرت انسان آشناست.