پیام‌های محیط زیستی درباره فرسایش خاک و کشاورزی 1405

14 آذر

هشدار_فرسایش

1

ایران رتبه اول فرسایش خاک در منطقه را دارد. این یک فاجعه ملی است، بیدار شویم.

هشدار_فرسایش
2

هر تن خاکی که با سیلاب می‌رود، بخشی از آینده فرزندانمان است که به دریا می‌ریزد.

هشدار_فرسایش
3

جنگل‌تراشی یعنی دعوت رسمی از سیل و فرسایش خاک. درختان میخ‌های زمین‌اند، آنها را نکنیم.

هشدار_فرسایش
4

چرای بی‌رویه دام در مراتع، پوست زمین را می‌کند و خاک را در برابر باد بی‌پناه می‌گذارد.

هشدار_فرسایش
5

گرد و غباری که نفس‌ها را تنگ می‌کند، فریاد خاکی است که رها شده و خشکیده است.

هشدار_فرسایش
6

فرسایش خاک فقط از دست دادن زمین نیست، از دست دادن آب و غذا و امنیت است.

هشدار_فرسایش
7

ساخت ویلا در زمین‌های کشاورزی، خیانت به سفره مردم است. تغییر کاربری اراضی را متوقف کنید.

هشدار_فرسایش
8

خاک حاصلخیز شمال کشور را با زباله و شیرابه خفه نکنیم.

هشدار_فرسایش
9

فرسایش بادی در دشت‌های مرکزی، زنگ خطر بیابان‌زایی را به صدا درآورده است.

هشدار_فرسایش
10

مرگ خاک، مرگ روستا و مهاجرت اجباری است. پیش از وقوع فاجعه چاره اندیشیم.

هشدار_فرسایش

توصیه_به_کشاورزان

1

کشاورز عزیز، آتش زدن کاه و کلش بعد از برداشت، سوزاندن سرمایه خودت و کشتن موجودات مفید خاک است. نکنید!

توصیه_به_کشاورزان
2

شخم زدن در جهت شیب زمین، یعنی ساختن کانال برای شستن خاک توسط باران. همیشه عمود بر شیب شخم بزنید.

توصیه_به_کشاورزان
3

استفاده بی‌رویه از کودهای شیمیایی، خاک را شور و سفت می‌کند. به کودهای حیوانی و کمپوست روی بیاورید.

توصیه_به_کشاورزان
4

آبیاری غرقابی باعث شسته شدن مواد مغذی خاک می‌شود. سیستم‌های آبیاری قطره‌ای ناجی خاک و آب هستند.

توصیه_به_کشاورزان
5

تناوب زراعی (کشت نوبتی محصولات مختلف) باعث تقویت خاک و کاهش آفات می‌شود. تک‌کشتی خاک را فقیر می‌کند.

توصیه_به_کشاورزان
6

باقی گذاشتن بقایای گیاهی روی زمین (مالچ)، مثل پتویی خاک را از آفتاب تند و باد حفظ می‌کند.

توصیه_به_کشاورزان
7

کشاورز زحمتکش، آزمایش خاک قبل از کوددهی، هم هزینه‌ات را کم می‌کند و هم سلامت خاک را تضمین می‌کند.

توصیه_به_کشاورزان
8

کشت گیاهان پوششی در فصل‌های بیکاری زمین، مانع از فرسایش خاک می‌شود.

توصیه_به_کشاورزان
9

از سموم کشاورزی فقط به اندازه نیاز و با نظر کارشناس استفاده کنید؛ خاک مسموم، محصول سمی می‌دهد.

توصیه_به_کشاورزان
10

حفاظت از کرم‌های خاکی و حشرات مفید، هزینه‌های شخم‌زنی و کوددهی شما را کاهش می‌دهد.

توصیه_به_کشاورزان

ترویجی_عمومی

1

هر نهالی که می‌کارید، ریشه‌اش قلابی است که خاک را نگه می‌دارد. درخت بکاریم.

ترویجی_عمومی
2

در طبیعت زباله نریزیم؛ پلاستیک و شیشه خاک را عقیم و سمی می‌کنند.

ترویجی_عمومی
3

حمایت از محصولات ارگانیک، یعنی حمایت از کشاورزی که به سلامت خاک احترام می‌گذارد.

ترویجی_عمومی
4

شهروند مسئول! در گردشگری طبیعت، از مسیرهای مشخص عبور کن تا پوشش گیاهی و خاک لگدمال نشود.

ترویجی_عمومی
5

مصرف کاغذ کمتر = قطع درخت کمتر = فرسایش خاک کمتر.

ترویجی_عمومی
6

کمپوست خانگی درست کنیم؛ زباله‌های تر را به کود سیاه و غنی برای گلدان‌ها تبدیل کنیم.

ترویجی_عمومی
7

به کودکانمان یاد بدهیم که خاک کثیفی نیست، خاک مادر طبیعت است.

ترویجی_عمومی
8

مسئولین را بابت پروژه‌های عمرانی که ملاحظات زیست‌محیطی و خاک را رعایت نمی‌کنند، بازخواست کنیم.

ترویجی_عمومی
9

با مصرف بهینه آب، از شور شدن خاک‌های پایین‌دست جلوگیری کنیم.

ترویجی_عمومی
10

خاک میراث گذشتگان نیست، امانت آیندگان است.

ترویجی_عمومی

فاجعه فرسایش خاک در ایران

طبق آمارهای رسمی، میزان فرسایش خاک در ایران سالانه حدود ۱۶ تن در هکتار است که چند برابر میانگین جهانی است. این یعنی ما با سرعتی باورنکردنی در حال از دست دادن بستر تولید غذای خود هستیم. هزینه اقتصادی این فرسایش سالانه ده‌ها میلیارد دلار برآورد می‌شود.

کشاورزی حفاظتی (Conservation Agriculture)

راه حل مدرن برای نجات خاک، «کشاورزی حفاظتی» است که بر سه اصل استوار است: ۱. کم‌خاک‌ورزی (عدم شخم عمیق)، ۲. پوشش دائم خاک با بقایای گیاهی، ۳. تناوب زراعی. این روش باعث حفظ رطوبت، افزایش مواد آلی و جلوگیری از فرسایش می‌شود.

آتش زدن بقایای گیاهی؛ اشتباهی بزرگ

بسیاری از کشاورزان پس از برداشت گندم یا برنج، کاه و کلش را آتش می‌زنند تا زمین را برای کشت بعد آماده کنند. این کار باعث نابودی میکروارگانیسم‌های خاک، سفت شدن خاک، آلودگی هوا و کاهش شدید حاصلخیزی زمین در درازمدت می‌شود و طبق قانون جرم است.

تغییر کاربری اراضی

تبدیل زمین‌های کشاورزی و باغی به ویلا و ساختمان، یکی از بزرگترین خیانت‌ها به منابع خاک است. خاکی که هزاران سال طول کشیده تا زراعی شود، زیر بتن و آسفالت دفن می‌شود و برای همیشه از چرخه تولید خارج می‌گردد.

خاک‌ورزی در جهت شیب

یکی از دلایل اصلی فرسایش آبی در زمین‌های دیم، شخم زدن از بالا به پایین شیب است. این کار باعث می‌شود آب باران سرعت گرفته و خاک را بشوید. راه حل ساده، «شخم روی خطوط تراز» (عمود بر شیب) است که جلوی سرعت آب را می‌گیرد.

سوالات متداول

چرا آتش زدن کاه و کلش ممنوع است؟
چون موجودات زنده خاک را می‌کشد، مواد آلی را از بین می‌برد و باعث آلودگی شدید هوا می‌شود.
شخم عمود بر شیب چیست؟
یعنی تراکتور به جای بالا و پایین رفتن در تپه، به صورت افقی (کمرکش) حرکت کند تا شیارها مانع جریان آب شوند.
کود سبز چیست؟
گیاهانی (مثل شبدر یا یونجه) که کاشته می‌شوند و قبل از برداشت، با شخم به خاک برگردانده می‌شوند تا مواد غذایی خاک را زیاد کنند.
آیش گذاشتن زمین خوب است؟
در گذشته مرسوم بود، اما الان توصیه می‌شود زمین خالی نماند و گیاهان پوششی کاشته شود تا خاک فرسایش نیابد.
آبیاری قطره‌ای چگونه به خاک کمک می‌کند؟
با جلوگیری از غرقاب شدن زمین، از شستشوی مواد مغذی و شور شدن خاک جلوگیری می‌کند.
مالچ پاشی چیست؟
پوشاندن سطح خاک با کاه، برگ یا پلاستیک برای حفظ رطوبت و جلوگیری از رشد علف هرز.
چرا چرای دام به خاک آسیب می‌زند؟
چرای بیش از حد پوشش گیاهی را از بین می‌برد و سم حیوانات باعث کوبیدگی و سفت شدن خاک می‌شود.
کمپوست چیست؟
کودی که از بازیافت پسماندهای گیاهی و غذایی به دست می‌آید و بهترین غذا برای خاک است.
تراس‌بندی چیست؟
پله‌بندی کردن زمین‌های شیب‌دار برای جلوگیری از فرسایش و امکان کشاورزی در کوهپایه.
نقش بادشکن اطراف مزارع چیست؟
کاشت درختان بلند اطراف مزرعه، سرعت باد را کم کرده و از فرسایش بادی خاک جلوگیری می‌کند.
WordAbyss - پیام‌های هشدار و آموزشی درباره فرسایش خاک و کشاورزی - ۱۴ آذر 1405