غرض من آن است که تاریخ پایهای بنویسم و بنایی بزرگ افراشته گردانم، چنان که ذکر آن تا آخر روزگار باقی ماند.
کلاسیک
2
و حسنک را سوی دار بردند و به جایگاه رسانیدند. بر مرکبی که هرگز ننشسته بود بنشاندند و جلادش استوار ببست و رسنها فرود آورد.
کلاسیک
3
و مادر حسنک زنی بود سخت جگرآور. چنان شنیدم که دو سه ماه از او این حدیث نهان داشتند. چون بشنید جزعی نکرد، چنان که زنان کنند؛ بلکه بگریست به درد.
کلاسیک
4
و هیچ نبشته نیست که آن را به یک بار خواندن نیرزد.
کلاسیک
5
و عاقبت کار آدمی مرگ است. اگر امروز اجل رسیده است، کس باز نتواند داشت که بر دار کُشند یا جز دار.
کلاسیک
6
و این بوسهل مردی امامزاده و محتشم و فاضل و ادیب بود، اما شرارت و زعارتی در طبع وی مؤکد شده - ولایتبدیل لخلقالله.
کلاسیک
7
احمق مردا که دل در این جهان بندد، که نعمتی بدهد و زشت بازستاند.
کلاسیک
8
از روی عبرت در این اخبار باید نگریست، نه از روی آن که حکایت است و بس.
کلاسیک
9
مرد آنگاه آگاه شود که نبشتن گیرد و بداند که پهنای کار چیست.
کلاسیک
10
بزرگا مردا که او دامن قناعت تواند گرفت و حرص را گردن بشکند.
کلاسیک
ادبی_مدرن
1
تاریخ بیهقی، آینهای است که در آن نه تنها گذشته، بلکه سرشت انسان را میبینیم. روز بیهقی مبارک.
ادبی_مدرن
2
وقتی بیهقی میخوانیم، گویی در کوچه پس کوچههای غزنین قدم میزنیم و صدای تاریخ را میشنویم.
ادبی_مدرن
3
قلم بیهقی، دوربین فیلمبرداری دقیقی است که قرنها پیش اختراع شد.
ادبی_مدرن
4
درس بیهقی به ما، درس انصاف در روایت و شجاعت در حقیقتگویی است.
ادبی_مدرن
5
نثر بیهقی، موسیقی کلمات است؛ هر واژه در جای خود نشسته، نه یک کلمه کم و نه یک کلمه زیاد.
ادبی_مدرن
6
بیهقی به ما یادآوری میکند که قدرت ناپایدار است و تنها نام نیک (یا بد) میماند.
ادبی_مدرن
7
شاهکار بیهقی در این است که تاریخ خشک سیاسی را به درامی انسانی و پرکشش تبدیل کرده است.
ادبی_مدرن
8
خواندن تاریخ بیهقی، تمرینی است برای درست اندیشیدن و زیبا نوشتن.
ادبی_مدرن
9
در هیاهوی زبانهای مدرن، بازگشت به بیهقی بازگشت به اصالت و ریشه است.
ادبی_مدرن
10
امروز روزِ پیرِ تاریخنگاران ایران است، مردی که واژهها را جاودانه کرد.
ادبی_مدرن
توصیفی
1
توصیفات بیهقی از سیل غزنین، چنان زنده است که آدمی خیسی آب را حس میکند.
توصیفی
2
هنر بیهقی در شخصیتپردازی، او را همسنگ بزرگترین رماننویسان جهان قرار میدهد.
توصیفی
3
بیهقی نه فقط تاریخ جنگها، بلکه تاریخ منشها و روشهاست.
توصیفی
4
او وجدان بیدار عصر خود بود که نترسید و نوشت آنچه را که باید مینوشت.
توصیفی
5
کتابی که پس از هزار سال، هنوز تازگی دارد و غبار کهنگی بر آن ننشسته است.
توصیفی
6
بیهقی معلمِ چگونه دیدن و چگونه ثبت کردن است.
توصیفی
7
هر ورق از تاریخ بیهقی، کلاس درسی برای سیاستمداران و ادیبان است.
توصیفی
8
بزرگداشت بیهقی، بزرگداشت خرد و دانایی ایرانی است.
توصیفی
9
نثری که چون آب روان است و چون کوه استوار.
توصیفی
10
میراثدار فردوسی در نثر، بیهقی است.
توصیفی
شاهکار توصیف در تاریخ بیهقی
یکی از دلایلی که تاریخ بیهقی را فراتر از یک متن تاریخی میدانند، قدرت توصیف فوقالعاده نویسنده است. بیهقی مانند یک نقاش چیرهدست یا یک کارگردان دقیق، صحنهها را با جزئیات کامل ترسیم میکند. توصیف لباسها، چهرهها، حالات روانی افراد و حتی تغییرات آب و هوا در نوشتههای او چنان دقیق است که خواننده میتواند صحنه را در ذهن خود بازسازی کند. این ویژگی «تصویرگری در نثر» در ادبیات کلاسیک کمنظیر است.
شخصیتپردازی بوسهل زوزنی؛ شرورِ خاکستری
بیهقی در معرفی شخصیتهای کتابش، نگاهی تکبعدی ندارد. او حتی وقتی از دشمنانش (مانند بوسهل زوزنی) مینویسد، انصاف را رعایت میکند. او بوسهل را مردی «فاضل و ادیب» معرفی میکند اما بلافاصله میگوید که «شرارت» در طبع او نهادینه بود. این نگاه روانشناسانه به شخصیتها که انسانها مجموعهای از خوبی و بدی هستند، تاریخ بیهقی را به یک رمان روانشناختی مدرن شبیه کرده است.
تراژدی و درام در نثر بیهقی
بیشک داستان حسنک وزیر، قلهی هنر دراماتیک بیهقی است. نحوه چینش حوادث، دیالوگهای رد و بدل شده بین شخصیتها، و فضاسازی صحنه اعدام، همگی نشان از نبوغ نویسنده دارد. بیهقی با جملات کوتاه و ضرباهنگ سریع، اضطراب و اندوه را منتقل میکند. جملهی معروف «و حسنک را سوی دار بردند...» آغازگر یکی از غمانگیزترین صحنههای ادبیات فارسی است که احساسات هر خوانندهای را برمیانگیزد.
پند و اندرز در لابلای تاریخ
بیهقی تنها راوی جنگ و صلح نیست؛ او یک حکیم است. در جایجای کتاب، او روایت را متوقف میکند تا نتیجهگیری اخلاقی کند. او مدام به خواننده نهیب میزند که «این جهان گذراست» و «به قدرت دل نبندید». این جملات قصار که حاصل تجربه سالها حضور در دربار و دیدن فراز و فرود پادشاهان است، به کتاب عمقی فلسفی بخشیده است.
چرا باید امروز بیهقی بخوانیم؟
شاید زبان بیهقی کمی دشوار به نظر برسد، اما خواندن آن برای هر ایرانی ضروری است. این کتاب حافظه تاریخی ماست. خواندن بیهقی به ما کمک میکند تا ریشههای فرهنگی خود را بشناسیم، دایره واژگانمان را گسترش دهیم و بیاموزیم که چگونه با دیدی انتقادی و تحلیلگر به وقایع نگاه کنیم. اول آبان بهانهای است برای آشتی با این گنجینه ملی.
سوالات متداول
بهترین تصحیح تاریخ بیهقی کدام است؟
تصحیح دکتر علیاکبر فیاض به عنوان معتبرترین و دقیقترین نسخه چاپی تاریخ بیهقی شناخته میشود.
معنی غرض من آن است که تاریخ پایهای بنویسم چیست؟
یعنی هدف من نوشتن تاریخی مستند، دقیق و اساسی است که الگویی برای دیگران باشد و ماندگار شود.
چرا نثر بیهقی را بینابین میگویند؟
چون نه سادگی بیش از حد نثر دوره سامانی را دارد و نه پیچیدگی و تکلف نثر دوره بعد (نثر فنی) را؛ بلکه تعادلی هنرمندانه دارد.
مهمترین داستان تاریخ بیهقی چیست؟
داستان بر دار کردن حسنک وزیر مشهورترین و تاثیرگذارترین بخش این کتاب است.
آیا بیهقی در نوشتن بیطرف بود؟
او تمام تلاشش را برای رعایت انصاف کرده و حتی خوبیهای دشمنانش را هم ذکر کرده است، که در زمان خودش شجاعت زیادی میخواست.
کتاب تاریخ بیهقی چند جلد است؟
آنچه امروزه در دست داریم حدود یک جلد ضخیم است، اما اصل کتاب حدود ۳۰ جلد بوده که گم شده است.
موضوع داستان سیل غزنین چیست؟
روایتی دقیق و مستند از وقوع سیلی ویرانگر در شهر غزنین که بیهقی با جزئیات شگفتانگیز خسارات و وقایع آن را شرح داده است.
آیا تاریخ بیهقی سختخوان است؟
برای خواننده امروزی ممکن است لغات دشوار داشته باشد، اما ساختار جملات آن بسیار استوار و آهنگین است و با توضیحات قابل فهم است.
لقب بیهقی چیست؟
به او «پدر نثر فارسی» و «گزارشگر حقیقت» میگویند.
اول آبان چه روزی است؟
روز ملی بزرگداشت ابوالفضل بیهقی در تقویم رسمی ایران.