در اولین فراز از دعای روز اول، از خداوند میخواهیم که روزه ما را شبیه روزه «صائمین» (روزهداران واقعی) قرار دهد. این نشان میدهد که هر روزهای، روزه حقیقی نیست. روزه حقیقی، روزهای است که در آن علاوه بر شکم، تمام اعضا و جوارح انسان از گناه پرهیز کنند. امام علی (ع) میفرمایند: «روزه دل از فکر گناه، برتر از روزه شکم از خوردن است». بنابراین در روز اول، هدفگذاری ما رسیدن به این سطح از کیفیت در بندگی است.
خواب غفلت (نومة الغافلین)، حالتی است که انسان چنان سرگرم دنیا و ظواهر آن میشود که هدف اصلی زندگی و ابدیت را فراموش میکند. ماه رمضان فرصتی طلایی برای بیدار شدن از این خواب سنگین است. درخواست «تَنبُّه» و بیداری، درخواستی برای هوشیاری معنوی، درک فرصتها و شناخت موقعیت خود در هستی است. کسی که بیدار شود، دیگر فرصتهای ناب سحر و افطار را به بطالت نمیگذراند.
واژه «هَب» از ریشه «هبه» به معنای بخشش بدون چشمداشت و کریمانه است. وقتی میگوییم «هب لی جرمی»، یعنی خدایا گناهانم را به من ببخش و اصلاً به رویم نیاور، انگار که هیچ اتفاقی نیفتاده است. این نوع درخواست، نشاندهنده امید عظیم بنده به کرامت خداوند است. ما در روز اول، با اعتراف به جرم، خود را در معرض وزش نسیم رحمت الهی قرار میدهیم.
پایان دادن دعا با نام «اله العالمین» (ای معبود جهانیان)، یادآوری قدرت و سلطنت خداوند بر تمام هستی است. وقتی از کسی درخواستی داریم، با یادآوری بزرگی او، امیدمان به اجابت بیشتر میشود. خدایی که مدبر تمام کهکشانها و عوالم است، قطعاً قدرت دارد که گناهان بنده کوچکش را ببخشد و او را هدایت کند.
دعا هم به «صیام» (روزه) اشاره دارد و هم به «قیام» (نماز و عبادت). این دو بال پرواز مومن در ماه رمضان هستند. روزه نماد «ترک» (پرهیز از مبطلات) و قیام نماد «فعل» (انجام عبادت) است. همراهی این دو با هم، تعادل را در برنامه معنوی ایجاد میکند. قیامی ارزشمند است که «قیام القائمین» باشد، یعنی ایستادنی آگاهانه و با ادب در محضر حق، نه فقط خستگی جسم.
