واکسن ب.ث.ژ (باسیل کالمت-گرن) قدیمیترین و پرکاربردترین واکسن برای پیشگیری از سل است. این واکسن که معمولاً در بدو تولد تزریق میشود، نقش بسیار مهمی در جلوگیری از اشکال شدید و کشنده سل در کودکان، مانند سل مننژیت و سل منتشر دارد. ایران یکی از کشورهای موفق در پوشش همگانی این واکسیناسیون است.
بسیاری از افراد ممکن است به باکتری سل آلوده باشند اما بیمار نباشند؛ به این حالت «سل نهفته» میگویند. این افراد علائمی ندارند و بیماری را منتقل نمیکنند، اما در صورت تضعیف سیستم ایمنی (مثل دیابت، ایدز یا سوءتغذیه) باکتری بیدار شده و بیماری فعال میشود. درمان پیشگیرانه برای این گروه ضروری است.
باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس در محیطهای تاریک و مرطوب ساعتها زنده میماند، اما در برابر نور مستقیم خورشید و جریان هوا به سرعت از بین میرود. یکی از ارزانترین و موثرترین راههای پیشگیری از انتشار سل، باز گذاشتن پنجرهها و نورگیر بودن محیط زندگی و کار است.
از آنجا که سل از طریق ذرات ریز تنفسی (آئروسل) هنگام سرفه، عطسه یا صحبت کردن منتقل میشود، رعایت بهداشت تنفسی حیاتی است. استفاده از دستمال هنگام سرفه و یا سرفه کردن در داخل آرنج، مانع از پخش شدن میکروبها در هوا میشود.
سازمان بهداشت جهانی راهبرد DOTS (درمان کوتاه مدت نظارت شده) را پیشنهاد کرده است. این یعنی کارکنان بهداشتی یا ناظران آموزش دیده، خوردن دارو توسط بیمار را تماشا میکنند تا از تکمیل درمان و جلوگیری از ایجاد مقاومت دارویی اطمینان حاصل شود.
