مفهوم رقیقسازی (Dilution)
رقیقسازی فرآیندی است که در آن با افزودن حلال (معمولاً آب) به یک محلول، غلظت آن را کاهش میدهیم. نکته کلیدی در این فرآیند این است کهتعداد مولهای ماده حلشونده تغییر نمیکند، بلکه فقط حجم حلال افزایش مییابد. بنابراین، تعداد مول قبل از رقیقسازی ($n_1$) با تعداد مول بعد از آن ($n_2$) برابر است. این اصل، پایه و اساس فرمول معروف $M_1V_1 = M_2V_2$ میباشد.
فرمول محاسباتی (M₂ = M₁V₁ / V₂)
با توجه به اینکه $n_1 = n_2$ و $n = M \times V$، معادله رقیقسازی بدست میآید. برای یافتن غلظت نهایی، از رابطه زیر استفاده میکنیم:
مثالهای کاربردی
مثال ۱: رقیق کردن اسید
۱۰۰ میلیلیتر اسید ۵ مولار داریم. حجم را به ۵۰۰ میلیلیتر میرسانیم. غلظت جدید چقدر است؟
مثال ۲: محلول استوک
۱۰ سیسی محلول ۱ مولار را در بالن ۱۰۰ سیسی به حجم میرسانیم.
مثال ۳: کاهش غلظت
۵۰ لیتر محلول ۰.۲ مولار داریم و آن را به حجم ۲۰۰ لیتر رقیق میکنیم.
اشتباهات رایج (دامهای تستی)
حجم نهایی در مقابل حجم افزوده شده
بزرگترین اشتباه! $V_2$ در فرمول، حجم نهایی (کل) محلول است، نه مقدار آبی که اضافه کردهاید. اگر سوال گفت "۴۰۰ میلیلیتر آب به ۱۰۰ میلیلیتر محلول اضافه کردیم"، $V_2$ برابر ۵۰۰ است، نه ۴۰۰.
عدم همخوانی واحدها
اگر $V_1$ بر حسب میلیلیتر و $V_2$ بر حسب لیتر باشد، جواب غلط میشود. هر دو حجم باید واحد یکسانی داشته باشند (نیاز نیست حتماً لیتر باشند، فقط یکسان باشند).