در روز دوازدهم محرم سال ۶۱ هجری، کاروان اسرای اهل بیت وارد شهر کوفه شد. کوفه شهری بود که امیرالمؤمنین (ع) سالها در آن حکومت کرده بود و بسیاری از مردم، چهره و صدای حضرت علی (ع) را به یاد داشتند. عبیدالله بن زیاد دستور داده بود شهر را آذین ببندند و جشن بگیرند تا پیروزی یزید را نشان دهند.
زمانی که کاروان وارد بازار کوفه شد و هیاهوی مردم بلند بود، حضرت زینب (س) با اشاره دست همه را ساکت کرد. سپس خطبهای خواند که راویان گفتهاند: «گویا علی (ع) سخن میگفت.» ایشان با فصاحت و بلاغت بینظیر، خیانت و پیمانشکنی کوفیان را به رخ کشید و آنان را سرزنش کرد. تأثیر کلام ایشان چنان بود که صدای گریه و شیون از همه جا بلند شد.
اسرا را به دارالعماره (کاخ ابن زیاد) بردند. ابن زیاد با تمسخر به زینب (س) گفت: «دیدی خدا با برادرت چه کرد؟» حضرت زینب با صلابت فرمود: «ما رأیت الا جمیلا» (من جز زیبایی چیزی ندیدم). ایشان فرمودند این شهادت، کرامت خدا به ما بود و ننگ ابدی برای شماست. این پاسخ، ابن زیاد را تحقیر و خشمگین کرد.
برخی زنان کوفه که دلشان سوخته بود، نان و خرما به عنوان صدقه به کودکان میدادند. حضرت زینب (س) و امکلثوم (س) با قاطعیت نانها را از دست بچهها میگرفتند و میفرمودند: «صدقه بر ما اهل بیت حرام است.» این حرکت، عزت نفس و جایگاه والای آنان را حتی در اوج گرسنگی و اسارت نشان داد.
ورود اسرا و خطبههای حضرت زینب (س) و امام سجاد (ع) و همچنین اعتراض عبدالله بن عفیف (پیرمرد نابینا و از شیعیان علی (ع)) در مجلس ابن زیاد، اولین جرقههای بیداری مردم کوفه بود. این بیداری بعدها منجر به قیام توابین و قیام مختار شد.
