جنگ جمل نخستین تجربه حکومت علوی در برخورد با شورشهای داخلی بود. برخلاف جنگهای زمان پیامبر (ص) که با مشرکان بود، در اینجا مسلمان در برابر مسلمان قرار گرفت. این پیچیدگی نیازمند بصیرتی عمارگونه بود تا حق را در میان غبار فتنه تشخیص دهند. این جنگ به ما میآموزد که دشمن همیشه بیگانه نیست.
طلحه و زبیر که روزی از یاران نزدیک پیامبر و مدافعان اسلام بودند، به دلیل حب مقام و ثروت، در برابر امام زمان خود ایستادند. این واقعه هشداری تاریخی است که سابقه انقلابی و جهادی، اگر با ولایتمداری و تقوا حفظ نشود، میتواند به تقابل با حق منجر شود.
در جنگ جمل، امیرالمومنین (ع) با قاطعیت و در عین حال نصیحت و روشنگری، فتنه را مدیریت کردند. ایشان تا آخرین لحظه تلاش کردند از خونریزی جلوگیری کنند، اما وقتی حجت تمام شد، با شجاعت فتنه را ریشهکن کردند. اطاعت از ولایت، تنها راه نجات در چنین بحرانهایی است.
شتر عایشه در این جنگ تنها یک مرکب نبود، بلکه پرچم و محور وحدت سپاه باطل بود. دستور امام علی (ع) برای پی کردن شتر، یک تاکتیک نظامی و روانی بود که نشان داد برای از بین بردن فتنه، باید نمادها و محورهای اصلی آن را هدف قرار داد.
پیروزی در جنگ جمل، اقتدار حکومت عدل علی (ع) را تثبیت کرد و خط نفاق را رسوا نمود. این جنگ ادبیات سیاسی جدیدی را وارد جهان اسلام کرد که بر مبنای آن، مشروعیت سیاسی تنها با اطاعت از امام معصوم و پایبندی به عهد و پیمان معنا پیدا میکند.
