حضرت قاسم (ع) در سنین کودکی (حدود 3 سالگی) پدر بزرگوارشان امام حسن مجتبی (ع) را از دست دادند. ایشان درد یتیمی و جای خالی پدر را با تمام وجود لمس کرده بودند. به همین دلیل، نوجوانانی که پدر از دست دادهاند، میتوانند همذاتپنداری عمیقی با ایشان داشته باشند. امام حسین (ع) برای قاسم، جایگزین پدر بود و این نشان میدهد که نوجوانان یتیم باید به الگوهای معنوی و بزرگان فامیل تکیه کنند.
تسلیت گفتن به نوجوان، بهویژه در دوران بلوغ، نیازمند ظرافت است. نباید با ترحم بیش از حد غرور او را شکست. بهتر است بر توانمندی، مردانگی و مسئولیتپذیری او تأکید شود. پیوند زدن غم او با غم اهل بیت در ماه محرم، میتواند به غمش تقدس ببخشد و تحمل آن را آسانتر کند. استفاده از عباراتی مثل «مرد خانه» و «الگو گرفتن از قاسم» بسیار مؤثر است.
رابطه حضرت قاسم و امام حسین (ع) الگوی بینظیری از رابطه عمو و برادرزاده است. امام حسین (ع) چنان به قاسم محبت میکردند که گویی پسر خودشان است. این موضوع پیامی برای عموها و اقوام نوجوانان یتیم دارد که جای خالی پدر را با محبت و حمایت پر کنند و نگذارند احساس تنهایی بر نوجوان غلبه کند.
در روانشناسی اسلامی، اتصال به منبع قدرت الهی و الگوهای دینی، یکی از بهترین راههای مقابله با سوگ است. یادآوری اینکه «تو تنها نیستی و امامی داری که درد تو را میفهمد»، میتواند بار روانی غم را کاهش دهد. شب ششم محرم فرصت مناسبی است تا نوجوان سوگوار با گریه بر مصائب حضرت قاسم، هیجانات منفی خود را تخلیه کند.
بسیاری از بزرگان تاریخ و دین، یتیم بودهاند (از جمله پیامبر اسلام). یتیمی اگرچه دردناک است، اما میتواند بستری برای رشد سریعتر، خودساختگی و استقلال باشد. حضرت قاسم (ع) نمونه بارز نوجوانی است که یتیمی او را ضعیف نکرد، بلکه از او حماسهسازی ساخت که مرگ را شیرینتر از عسل میدید. این پیام امیدبخش باید به نوجوانان منتقل شود.
