شب چهارم محرم در سنت عزاداری، حال و هوای ویژهای دارد. از یک سو به یادمان فرزندان حضرت زینب (س) (عون و محمد) است که نماد ایثار و فداکاری محض مادرانه در راه ولایتاند، و از سوی دیگر به یاد جناب حر بن یزید ریاحی است که نماد توبه و بازگشت به حق میباشد. این دو موضوع، شب چهارم را به شبی سرشار از درسهای اخلاقی و عاطفی تبدیل کرده است.
در مناطق مختلف و هیئتهای گوناگون، شب چهارم را گاهی به طفلان حضرت زینب (س) و گاهی به حر بن یزید ریاحی اختصاص میدهند. برخی نیز یک شب را به دو بخش تقسیم میکنند. اما وجه مشترک هر دو، «فدا شدن در راه امام» است؛ یکی از ابتدای راه و دیگری پس از تحولی عظیم.
پیام این شب، «گذشتن از همه چیز» است. حضرت زینب (س) از عزیزترین سرمایههایش (فرزندان) گذشت و حتی برای دیدن پیکرشان از خیمه بیرون نیامد تا برادر شرمنده نشود. حر نیز از مقام، منصب و جان خود گذشت تا به حقیقت بپیوندد. این شب به ما میآموزد که در راه حق باید از تعلقات مادی و عاطفی عبور کرد.
اگرچه نام فرزندان ایشان مطرح است، اما قهرمان اصلی این ماجرا خود حضرت زینب (س) است. او با تربیت چنین فرزندانی نشان داد که معرفت حسینی در رگ و خون بنیهاشم جاری است. سکوت و عدم خروج او از خیمه هنگام شهادت فرزندانش، اوج ادب و ولایتمداری او نسبت به امام زمانش را نشان میدهد.
یادآوری نام حر در شب چهارم، چراغ امیدی برای همه عزاداران است. کسی که راه را بر امام بست و باعث این واقعه شد، با یک توبه واقعی و ادب در برابر حضرت زهرا (س)، به مقامی رسید که امام به او فرمود: «تو آزادهای همانطور که مادرت تو را نامید». این داستان، نویدبخش پذیرش توبه همه ماست.
