روز عید فطر تنها یک جشن ساده نیست، بلکه «یوم الجائزة» (روز پاداش) است. اعمالی که در این روز وارد شده، همگی برای تثبیت نورانیتی است که انسان در ماه رمضان کسب کرده است. غسل عید فطر، نماد شستشوی ظاهری برای هماهنگی با طهارت باطنی است. پرداخت زکات فطره، آزمون گذشتن از مال دنیاست. نماز عید نیز اوج شکرگزاری و نمایش اقتدار مسلمین است. انجام این اعمال، عید را پربارتر و معنویتر میکند.
دعای قنوت نماز عید فطر، یکی از جامعترین و زیباترین ادعیه اسلامی است. در این دعا، نمازگزار خداوند را با صفات جلال و جمال (کبریا، عظمت، جود، جبروت، عفو، رحمت) صدا میزند و او را به «حق این روز» قسم میدهد. درخواست اصلی در این دعا، «معیت با اهل بیت» است؛ یعنی ورود به هر خیری که آنها وارد شدند و خروج از هر بدی که آنها خارج شدند. این یعنی درخواستِ «سبک زندگی علوی و فاطمی».
یکی از سنتهای زیبای عید فطر، سر دادن تکبیرات مخصوص است. خداوند در قرآن میفرماید: «و لتکبروا الله علی ما هداکم» (تا خدا را بر اینکه هدایتتان کرد، بزرگ بشمارید). این تکبیرات که بعد از نمازها گفته میشود، اعتراف به این حقیقت است که اگر توفیق روزهداری داشتیم، لطف و هدایت خدا بوده و ما از خود چیزی نداریم. این ذکرها فضای شهر و خانه را عطرآگین به یاد خدا میکند.
زیارت امام حسین (ع) در اکثر مناسبتهای مهم (شبهای قدر، عید فطر، عید قربان) وارد شده است. این تکرار نشان میدهد که راه قبولی تمام اعمال، پیوند با سیدالشهداست. در روایات آمده که هر کس در روز عید فطر امام حسین (ع) را زیارت کند، گناهانش بخشیده میشود. زیارت از راه دور با گفتن «السلام علیک یا اباعبدالله» نیز کفایت میکند.
اسلام دینی اجتماعی است. در روز عید فطر، علاوه بر عبادات فردی، بر «تحیت و تبریک»، «پوشیدن لباس نیکو»، «خوشبویی» و «اجتماع در مصلای نماز» تأکید شده است. افطار کردن پیش از نماز (برخلاف عید قربان)، نشاندهنده فصلالخطاب بودن دستور خداست؛ دیروز خوردن حرام بود و امروز روزه گرفتن حرام است. این تسلیم محض، روح بندگی است.
