روز ۲۸ ماه صفر، یکی از غمبارترین روزها در تاریخ اسلام است. در این روز، وجود مقدس پیامبر اکرم (ص)، خاتم پیامبران و برترین مخلوق خداوند، از دنیا رحلت فرمودند. رحلت ایشان نقطه عطفی بود که با قطع شدن وحی و آغاز دوران امامت همراه شد. همچنین، شهادت مظلومانه امام حسن مجتبی (ع)، سبط اکبر پیامبر و کریم اهل بیت، در این روز (طبق روایت مشهور در ایران) واقع شده است. تقارن این دو مصیبت، مدینه منوره را به کانون غم و اندوه اهل بیت تبدیل کرد.
شهادت امام حسن (ع) با مسمومیت توسط همسرشان و در خانه خودشان، اوج غربت ایشان را نشان میدهد. ایشان که شبیهترین مردم به پیامبر (ص) بودند، حتی پس از شهادت نیز آماج کینهتوزی قرار گرفتند و بدن مطهرشان تیرباران شد. القابی مانند «کریم اهل بیت» و «غریب مدینه»، نشاندهنده ابعاد شخصیتی والای ایشان است. صلح امام حسن (ع)، نرمشی قهرمانانه بود که اسلام را از نابودی نجات داد و زمینه را برای قیام عاشورا فراهم کرد.
در ایران و بسیاری از کشورهای شیعه، روز ۲۸ صفر تعطیل رسمی است و مردم با برپایی دستههای عزاداری، پختن نذری (به ویژه شله زرد که نماد نذریهای زنانه و سفرههای خانگی است) و قرائت زیارت حضرت رسول (ص) از بعید، به سوگواری میپردازند. سیاهپوش کردن معابر و مساجد و برگزاری مجالس سخنرانی درباره سیره نبوی و حسنی، از دیگر آئینهای این روز است. این روز فرصتی برای بازخوانی اخلاق پیامبر و کرامت امام حسن است.
یکی از اعمال مهم روز ۲۸ صفر، خواندن «زیارت حضرت رسول (ص) از بعید» است. این زیارتنامه خطاب به پیامبر اکرم برای کسانی که توانایی حضور در مدینه را ندارند وارد شده است. مضامین این زیارت، گواهی به رسالت، تجدید بیعت با پیامبر و درخواست شفاعت است. برگزاری مراسم قرائت این دعا در مساجد و حرمها، نمادی از عشق و ارادت ایرانیان به پیامبر رحمت است.
رحلت پیامبر (ص) تنها فقدان یک شخص نبود، بلکه آغازگر حوادث بزرگی در تاریخ اسلام بود. ماجرای سقیفه، غصب خلافت و حمله به خانه حضرت زهرا (س)، همگی ریشه در حوادث پس از رحلت دارند. حضرت علی (ع) در نهجالبلاغه میفرمایند: «با مرگ تو چیزی قطع شد که با مرگ هیچ کس دیگر قطع نشد؛ نبوت و خبرهای آسمانی». درک شرایط سیاسی و اجتماعی آن دوران، برای فهم مظلومیت اهل بیت ضروری است.
