تقویم هجری قمری که مبنای اعمال دینی مسلمانان است، با ماه محرم آغاز میشود. اگرچه در فرهنگ شیعی، به دلیل شهادت امام حسین (ع)، جشن و شادمانی «سال نو» در این ماه مرسوم نیست، اما این آغاز یادآور هجرت پیامبر (مبنای تاریخ) و همچنین تجدید حیات اسلام توسط خون سیدالشهداست. شیعیان سال خود را با اشک و عزا آغاز میکنند که نشاندهنده پیوند عمیق زندگی آنان با اهل بیت است.
محرم یکی از چهار ماه حرام (رجب، ذیالقعده، ذیالحجه، محرم) در اسلام است که جنگ و خونریزی در آن، حتی در زمان جاهلیت پیش از اسلام، ممنوع بوده است. با این حال، بنیامیه با زیر پا گذاشتن این حرمت الهی و نبوی، بزرگترین جنایت تاریخ را در حق نواده پیامبر (ص) در این ماه مرتکب شدند.
با حلول ماه محرم، سیمای شهرهای ایران و کشورهای شیعهنشین دگرگون میشود. پرچمهای سیاه، کتیبههای محتشم (باز این چه شورش است...) و لباسهای مشکی، جایگزین رنگهای دیگر میشوند. این تغییر فضا، یک حرکت فرهنگی بزرگ برای زنده نگه داشتن پیام ظلمستیزی عاشوراست.
عزاداری برای امام حسین (ع) صرفاً یک تخلیه هیجانی نیست؛ بلکه اعلام موضع سیاسی و اعتقادی است. گریه بر مظلوم، اعلام انزجار از ظالم است. امام خمینی (ره) فرمودند: «این محرم و صفر است که اسلام را زنده نگه داشته است.» مجالس عزاداری، کلاس درس ایثار، شجاعت و ولایتمداری هستند.
پوشیدن لباس سیاه (به عنوان نشانه عزا)، شرکت در مجالس روضه، پرهیز از خندههای بلند و تفریحات شاد، خواندن زیارت عاشورا و کمک به برپایی تکایا و هیئتها، از آداب شیعیان در آغاز این ماه است. همچنین بسیاری از مردم نذورات خود را برای پخت غذای نذری در این ماه آماده میکنند.
