pOH چیست؟
اصطلاح pOH مخفف "Power of Hydroxide" است و درست مانند pH، یک مقیاس لگاریتمی است، اما به جای یون هیدروژن، بر روی غلظت یون هیدروکسید (OH⁻) تمرکز دارد.
این معیار مستقیماً میزان قلیایی (بازی) بودن محلول را نشان میدهد. هر چه pOH کمتر باشد، غلظت یونهای هیدروکسید بیشتر و محلول بازیتر است. در آب خالص در دمای ۲۵ درجه، pOH برابر ۷ است.
فرمول ریاضی
فرمول تعریف شده برای pOH دقیقاً مشابه pH است، با این تفاوت که غلظت هیدروکسید در آن قرار میگیرد:
pOH = -log10[OH-]
• [OH⁻]:غلظت یون هیدروکسید بر حسب مول بر لیتر (Molar).
• رابطه با pH:pH + pOH = 14
مثالهای مقایسهای
۱. محلول سدیم هیدروکسید (NaOH)
اگر غلظت این باز قوی 0.01 M باشد:
[OH⁻] = 10⁻²
نتیجه: pOH برابر ۲ میشود (بسیار بازی). pH این محلول ۱۲ خواهد بود.
۲. محلول اسیدی (HCl)
در یک محلول اسیدی قوی، غلظت یون هیدروکسید بسیار ناچیز است، مثلاً 10⁻¹² M.
نتیجه: pOH برابر ۱۲ میشود. عدد بالای pOH نشاندهنده محیط اسیدی است.
اشتباهات رایج
- ×اشتباه گرفتن pOH با pH (اگر pOH عدد کوچکی بود، محلول بازی است، نه اسیدی!).
- ×استفاده از غلظت اسید در فرمول pOH (ابتدا باید آن را به غلظت یون هیدروکسید تبدیل کنید).
- ×فرض اینکه pOH نمیتواند صفر باشد (در محلولهای ۱ مولار باز قوی، pOH صفر است).
- ×فراموش کردن جمع ۱۴ (همیشه برای تبدیل به pH عدد را از ۱۴ کم کنید).
سوالات متداول
چرا مجموع pH و pOH برابر ۱۴ است؟
این عدد از ثابت یونش آب (Kw) در دمای ۲۵ درجه سانتیگراد میآید که برابر 10⁻¹⁴ است. چون [H⁺][OH⁻] = Kw، لگاریتمگیری از طرفین رابطه جمعی ۱۴ را ایجاد میکند.
آیا pOH کاربردی دارد؟
بله، در محاسبات مربوط به محلولهای بافری قلیایی و واکنشهای رسوبی که یون هیدروکسید در آنها نقش دارد، استفاده از pOH محاسبات را سادهتر میکند.