نهضت جنگل یکی از مهمترین جنبشهای سیاسی و نظامی تاریخ معاصر ایران است که از سال ۱۲۹۳ تا ۱۳۰۰ شمسی در گیلان جریان داشت. این نهضت در زمانی شکل گرفت که ایران در اشغال نیروهای روس، انگلیس و عثمانی بود و دولت مرکزی قدرت دفاع از کشور را نداشت. جنگلیها عملاً وظیفه دفاع از استقلال ایران در شمال کشور را بر عهده گرفتند.
مردم گیلان، از دهقانان و کشاورزان تا بازاریان و روشنفکران، با حمایتهای مالی، جانی و اطلاعاتی، ستون فقرات این نهضت بودند. غیرت و تعصب آنها نسبت به دین و میهن باعث شد تا در سختترین شرایط تحریم و جنگ، دست از حمایت میرزا برندارند.
هسته مرکزی نهضت جنگل، گروهی به نام «هیئت اتحاد اسلام» بود که متشکل از روحانیون و افراد متدین بود. هدف آنها ایجاد وحدت بین مسلمانان و مبارزه با سلطه کفار (استعمارگران) بود. این نشان میدهد که انگیزه اصلی قیام، کاملاً دینی و ملی بوده است.
آنچه باعث شکست نهضت جنگل شد، قدرت نظامی دشمن نبود، بلکه نفوذ تفکرات کمونیستی و تفرقه داخلی بین یاران میرزا (مانند احسانالله خان) بود که باعث تضعیف جبهه خودی و در نهایت هجوم نیروهای دولتی شد. این یک درس تاریخی بزرگ درباره اهمیت وحدت است.
نهضت جنگل به ما آموخت که میتوان با تکیه بر مردم و ایمان به خدا، حتی با امکانات کم در برابر ابرقدرتها ایستاد. این روحیه خودباوری و استکبارستیزی، میراثی است که امروز نیز در فرهنگ سیاسی ایران جاری است.
