واحد گاما (Gamma) چیست؟
گاما (γ) یک واحد غیر SI برای اندازهگیری چگالی شار مغناطیسی است که به طور گسترده در علوم زمینشناسی، ژئوفیزیک و اکتشافات معدنی استفاده میشود. یک گاما دقیقاً برابر با ۱ نانوتسلا (1nT) یا $10^-9$ تسلا است. دلیل محبوبیت این واحد در صنعت اکتشاف این است که میدان مغناطیسی زمین و تغییرات آن (Anomalies) معمولاً در مقیاس نانوتسلا هستند و استفاده از اعداد صحیح در واحد گاما بسیار راحتتر از اعداد اعشاری طولانی در واحد تسلا است.
فرمول محاسبه دقیق
رابطه بین تسلا و گاما یک ضریب میلیاردی است. از آنجا که تسلا واحد بسیار بزرگی است، برای تبدیل به گاما باید آن را در $10^9$ ضرب کنیم.
1 T = 1,000,000,000 γ1 γ = 1 nTکاربردهای واقعی در ژئوفیزیک ایران
میدان مغناطیسی زمین
شدت میدان مغناطیسی زمین در ایران حدوداً بین ۴۵,۰۰۰ تا ۵۰,۰۰۰ گاما است. در نقشههای ژئوفیزیک این اعداد را به وفور میبینید.
اکتشاف ذخایر آهن
تودههای کانیهای آهنی (مانند مگنتیت) باعث افزایش موضعی میدان میشوند. یک آنومالی مثبت ۲۰۰۰ گاما میتواند نشانه وجود کانسار آهن باشد.
باستانشناسی
کورههای پخت سفال قدیمی یا سازههای مدفون آجری تغییرات جزئی در حد ۱۰ تا ۵۰ گاما ایجاد میکنند که با مگنتومترهای حساس قابل ردیابی است.
اشتباهات رایج محاسباتی
- اشتباه گرفتن با گاوس (Gauss)
بسیاری گاما و گاوس را اشتباه میگیرند. ۱ گاوس برابر با ۱۰۰,۰۰۰ گاما است! گاما واحد بسیار ریزتری است.
- عدم توجه به تغییرات محلی
در قرائتهای ژئوفیزیکی، عدد خام گاما مهم نیست، بلکه اختلاف آن با میدان زمینه (Background) اهمیت دارد.