نسبت واکنش چیست؟
در علم شیمی، نسبت واکنش یا نسبت استوکیومتری، رابطه کمی بین واکنشدهندهها و فرآوردهها را نشان میدهد. وقتی شما در آزمایشگاه مقادیر جرم یا مول مواد را اندازه میگیرید، معمولاً اعدادی اعشاری و نامرتب بدست میآید (مثلاً ۲.۴۵ مول کربن و ۴.۹۲ مول هیدروژن).
برای نوشتن فرمول شیمیایی (مانند فرمول تجربی) یا موازنه واکنش، باید این اعداد اعشاری را به سادهترین اعداد صحیح تبدیل کنید. این ابزار دقیقاً همین کار را انجام میدهد: تبدیل نسبتهای پیچیده به اعداد ساده و قابل فهم (مانند ۱ به ۲).
روش محاسبه دستی
برای تبدیل دو عدد به سادهترین نسبت، مراحل زیر را طی میکنیم:
Divide by 2.5
1 : 2
مثالهای کاربردی
۱. تعیین فرمول تجربی اکسید آهن
در آزمایشگاه، 1.5 mol اکسیژن و 1.0 mol آهن بدست آمده است.
محاسبه: تقسیم بر ۱ میکنیم: نسبت ۱ به ۱.۵ میشود.
برای حذف اعشار، ضرب در ۲ میکنیم: نسبت نهایی ۲ به ۳ است. فرمول: Fe₂O₃.
۲. نسبت استوکیومتری هیدروکربن
آنالیز نشان میدهد 0.333 mol کربن و 1.0 mol هیدروژن داریم.
محاسبه: تقسیم بر ۰.۳۳۳ میدهد: ۱ به ۳.
فرمول تجربی: CH₃ (که احتمالاً اتان C₂H₆ است).
خطاهای رایج
- ×گرد کردن اعداد خیلی زود (مثلاً ۱.۵ را ۱ در نظر گرفتن).
- ×استفاده از جرم (گرم) به جای مول در نسبتهای فرمولی (حتماً ابتدا به مول تبدیل کنید).
- ×نادیده گرفتن خطاهای کوچک آزمایشگاهی (مثلاً ۱.۹۸ عملاً همان ۲ است).
- ×اشتباه در تشخیص عدد کوچکتر برای تقسیم اولیه.
سوالات متداول
چگونه بفهمم چه عددی را ضرب کنم؟
• .50 ضربدر 2
• .33 یا .66 ضربدر 3
• .25 یا .75 ضربدر 4
• .20 ضربدر 5