شاخص شوک چیست؟
شاخص شوک (Shock Index - SI) یک معیار فیزیولوژیک ساده و در عین حال قدرتمند است که برای ارزیابی سریع وضعیت همودینامیک بیماران استفاده میشود. این شاخص بهویژه در تروما، خونریزیهای داخلی (که در ظاهر مشخص نیستند) و شوک سپسیس کاربرد دارد.
از نظر فیزیولوژیک، بدن در مراحل اولیه شوک (Hypovolemia) تلاش میکند با افزایش ضربان قلب (تاکیکاردی)، کاهش حجم خون را جبران کند تا فشار خون ثابت بماند. بنابراین، ممکن است فشار خون بیمار نرمال به نظر برسد اما SI بالا باشد که زنگ خطری برای شوک پنهان (Occult Shock) است.
فرمول و تفسیر
SI = HR / SBP
تقسیم تعداد ضربان قلب بر فشار خون سیستولیک
۰.۵ تا ۰.۷
محدوده نرمال
۰.۷ تا ۰.۹
هشدار (بررسی دقیقتر)
بیشتر از ۰.۹
خطرناک (شوک محتمل)
مثالهای بالینی
بیمار الف (سالم)
- ضربان قلب: 70 bpm
- فشار سیستولیک: 120 mmHg
- SI = 70 / 120 = 0.58
وضعیت پایدار است.
بیمار ب (شوک پنهان)
- ضربان قلب: 110 bpm
- فشار سیستولیک: 100 mmHg
- SI = 110 / 100 = 1.10
فشار ۱۰۰ هنوز نرمال به نظر میرسد، اما SI بالای ۱ نشاندهنده نیاز فوری به مداخله است.
سوالات متداول
آیا این شاخص برای کودکان هم معتبر است؟▼
خیر، کودکان فیزیولوژی متفاوتی دارند و ضربان قلب پایه آنها بالاتر است. برای کودکان از شاخص شوک تعدیل شده با سن (SIPA) استفاده میشود. این ابزار برای بزرگسالان طراحی شده است.
چه عواملی میتوانند شاخص را مختل کنند؟▼
مصرف داروهای بتابلاکر (که مانع افزایش ضربان قلب میشوند)، درد شدید (افزایش ضربان قلب بدون شوک) و اضطراب میتوانند بر دقت این شاخص تأثیر بگذارند. همیشه قضاوت بالینی مقدم است.