دانشنامه فنی روشنایی
لومینانس (Luminance) چیست؟
لومینانس یا درخشندگی، معیار سنجش شدت نوری است که از یک سطح مشخص در یک جهت خاص منتشر یا بازتاب میشود. در مباحث مهندسی نمایشگر و سینما، این کمیت تعیینکننده "روشنی" تصویر در چشم ناظر است. واحد استاندارد SI برای این کمیت کاندلا بر متر مربع (cd/m²) است که در صنعت نمایشگر معمولاً با نام نیت (Nit) شناخته میشود. در مقابل، سیستم اندازهگیری ایمپریال از واحد فوت-لامبرت (Foot-lambert) استفاده میکند که همچنان در استانداردهای سینمایی هالیوود و پروژکتورهای حرفهای کاربرد دارد.
# فرمولهای تبدیل
برای تبدیل دستی این واحدها میتوانید از ضرایب زیر استفاده کنید:
Nit to fLValue(cd/m²) × 0.29186 = Value(fL)
fL to NitValue(fL) × 3.42626 = Value(cd/m²)
مثالهای کاربردی در دنیای واقعی
- ۱. مانیتورهای استاندارد اداری:اکثر مانیتورهای موجود در بازار ایران دارای روشنایی حدود 250 cd/m² هستند. با استفاده از ابزار بالا، این مقدار معادل حدود 73 fL خواهد بود.
- ۲. سینماهای استاندارد:طبق استاندارد SMPTE، روشنایی پرده سینما باید حدود 14 fL باشد. این یعنی پروژکتور باید توانایی ایجاد روشنایی معادل 48 cd/m² را روی پرده داشته باشد.
- ۳. گوشیهای موبایل پرچمدار:یک گوشی با روشنایی تبلیغاتی 1000 nits در زیر نور خورشید، شدت روشنایی خیرهکنندهای برابر با 291 fL تولید میکند.
اشتباهات رایج محاسباتی
- اشتباه گرفتن Luminance (روشنایی سطح) با Illuminance (شدت نور محیطی با واحد لوکس).
- فرض کردن اینکه نیت (Nit) و کاندلا (cd) یکی هستند (اولی بر سطح دلالت دارد، دومی شدت منبع نقطهای است).
- استفاده از ضریب گرد شده ۳.۵ برای تبدیل fL به Nit در محاسبات دقیق کالیبراسیون که منجر به خطا میشود.
- عدم توجه به زاویه دید هنگام اندازهگیری روشنایی نمایشگرهای LCD.
- یکسان دانستن روشنایی SDR و HDR در تنظیمات تلویزیون بدون تبدیل واحد صحیح.
سوالات متداول
آیا واحد نیت (Nit) با cd/m² تفاوت دارد؟▼
خیر، هیچ تفاوتی ندارند. کلمه Nit صرفاً نام متداول و غیررسمی برای واحد علمی کاندلا بر متر مربع (Candela per square meter) است و دقیقاً همان مقدار را نشان میدهد.
چرا سینماها از واحد فوت-لامبرت استفاده میکنند؟▼
این موضوع ریشه تاریخی دارد. صنعت سینمای آمریکا استانداردها را بر اساس واحدهای ایمپریال پایهگذاری کرد و هنوز هم در مشخصات فنی پروژکتورهای سینمایی، واحد fL رایجتر از نیت است.
برای مانیتور گیمینگ چند نیت مناسب است؟▼
برای محیط داخلی، روشنایی بین ۲۵۰ تا ۳۵۰ نیت (حدود ۷۰ تا ۱۰۰ fL) کافی است. اما برای تجربه HDR واقعی، مانیتور باید حداقل ۶۰۰ تا ۱۰۰۰ نیت روشنایی داشته باشد.
آیا افزایش روشنایی همیشه بهتر است؟▼
خیر. روشنایی بیش از حد (مثلاً بالای ۵۰۰ نیت در محیط تاریک) باعث خستگی چشم میشود. روشنایی باید متناسب با نور محیط (Ambient Light) تنظیم شود.
چگونه cd/m² را به Lux تبدیل کنیم؟▼
این دو واحد قابل تبدیل مستقیم نیستند مگر اینکه مشخصات هندسی منبع نور و فاصله مشخص باشد. لوکس (Lux) نوری است که به سطح میرسد، اما cd/m² نوری است که از سطح به چشم شما میآید.